Go To Mantra

नू च॑ पु॒रा च॒ सद॑नं रयी॒णां जा॒तस्य॑ च॒ जाय॑मानस्य च॒ क्षाम्। स॒तश्च॑ गो॒पां भव॑तश्च॒ भूरे॑र्दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम् ॥

English Transliteration

nū ca purā ca sadanaṁ rayīṇāṁ jātasya ca jāyamānasya ca kṣām | sataś ca gopām bhavataś ca bhūrer devā agniṁ dhārayan draviṇodām ||

Mantra Audio
Pad Path

नु। च॒। पु॒रा। च॒। सद॑नम्। र॒यी॒णाम्। जा॒तस्य॑। च॒। जाय॑मानस्य। च॒। क्षाम्। स॒तः। च॒। गो॒पाम्। भव॑तः। च॒। भूरेः॑। दे॒वाः। अ॒ग्निम्। धा॒र॒य॒न्। द्र॒वि॒णः॒ऽदाम् ॥ १.९६.७

Rigveda » Mandal:1» Sukta:96» Mantra:7 | Ashtak:1» Adhyay:7» Varga:4» Mantra:2 | Mandal:1» Anuvak:15» Mantra:7


Reads 481 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर वह कैसा है, इस विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

Word-Meaning: - हे मनुष्यो ! जिसको (देवाः) विद्वान् जन (नु) शीघ्र और (च) विलम्ब से वा (पुरा) कार्य्य से पहिले (च) और बीच में (रयीणाम्) वर्त्तमान पृथिवी आदि कार्य्य द्रव्यों के (सदनम्) उत्पत्ति, स्थिति और विनाश के निमित्त वा (जातस्य) उत्पन्न कार्यजगत् के (च) नाश होने तथा (जायमानस्य) कल्प के अन्त में फिर उत्पन्न होनेवाले कार्यरूप जगत् के (च) फिर इसी प्रकार जगत् के उत्पन्न और विनाश होने में (क्षाम्) अपनी व्याप्ति से निवास के हेतु वा (भूरेः) व्यापक (सतः) अनादिवर्त्तमान विनाशरहित कारणरूप तथा (च) कार्यरूप (भवतः) वर्त्तमान (च) भूत और भविष्यत् उक्त जगत् के (गोपाम्) रक्षक और (द्रविणोदाम्) धन आदि पदार्थों को देनेवाले (अग्निम्) जगदीश्वर को (धारयन्) धारण करते वा कराते हैं, उसी एक सर्वशक्तिमान् जगदीश्वर को धारण करो वा कराओ ॥ ७ ॥
Connotation: - भूत, भविष्यत् और वर्त्तमान इन तीन कालों का ईश्वर से विना जाननेवाला प्रभु, कार्य कारण वा पापी और पुण्यात्मा जनों के कामों की व्यवस्था करनेवाला अन्य कोई पदार्थ नहीं है, सब यह मनुष्यों को मानना चाहिये ॥ ७ ॥
Reads 481 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

धनों का सदन

Word-Meaning: - १. वे प्रभु (नू च) = [नू - now] अब भी (पुरा च) = पहले भी (रयीणाम्) = सब धनों के (सदनम्) = घर व भण्डार हैं व थे । विष्णु ही लक्ष्मीपति हैं । लक्ष्मी विष्णु के ही गृह की शोभा है । वे प्रभु ही अपने उपासकों को आवश्यक धन दिया करते हैं । (जातस्य) = जो भी लोक लोकान्तर उत्पन्न हुए हैं (च) = और (जायमानस्य) = उन लोकों में उत्पन्न होनेवाले सब प्राणियों को (क्षाम्) = [क्षि - निवास] निवास देनेवाले वे प्रभु ही हैं । प्रभु इसीलिए वसु कहलाते हैं । सबमें प्रभु बसते हैं और सबको अपने - आपमें बसाते हैं ।  २. उस (सतः च) = सदा विद्यमानस्वभाव कारणरूप प्रकृति के (च) = तथा (भवतः) = समय - समय पर उस प्रकृति से उत्पन्न होते हुए (भूरेः) = [भृ धारणपोषणयोः] भरण - पोषण करनेवाले पदार्थों के (गोपाम्) = रक्षक (अग्निम्) = अग्रणी (द्रविणोदाम्) = सब द्रव्यों को देनेवाले प्रभु को (देवाः) = देवलोग (धारयन्) = धारण करते हैं । कार्य - कारणजगत् के पोषक परमात्मा ही हैं । इस कार्यजगत् का प्रत्येक पदार्थ भूरि - भरण व पोषण करनेवाला है । प्रभु का बनाया कोई भी पदार्थ दुःख व अकल्याण के लिए नहीं है । इस प्रभु को ही हमें धारण करना चाहिए । तभी हम प्रकृति के बने इन पदार्थों का ठीक उपयोग करेंगे और इनसे कल्याण सिद्ध करनेवाले होंगे ।   
Connotation: - भावार्थ - प्रभु सब धनों के सदन हैं । सबको निवास देनेवाले हैं । सबके रक्षक हैं । उन्हें धारण करनेवाले ही देव बनते हैं ।   
Reads 481 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनः स कीदृश इत्युपदिश्यते ।

Anvay:

हे मनुष्या यं देवा विद्वांसो नु च पुरा च रयीणां सदनं जातस्य जायमानस्य च क्षां भूरेः सतश्च भवतश्च गोपां द्रविणोदामग्निं परमेश्वरं धारयंस्तमेवैकं सर्वशक्तिमन्तं यूयं धरध्वं धारयत वा ॥ ७ ॥

Word-Meaning: - (नु) शीघ्रम्। ऋचितुनु०। इति दीर्घः। (च) विलम्बेन (पुरा) कार्यात्प्राक्काले (च) वर्त्तमाने (सदनम्) उत्पत्तिस्थितिभङ्गस्य निमित्तकारणम् (रयीणाम्) वर्त्तमानानां पृथिव्यादिकार्य्यद्रव्याणाम् (जातस्य) उत्पन्नस्य कार्य्यस्य (च) प्रलयस्य (जायमानस्य) कल्पान्ते पुनरुत्पद्यमानस्य कार्यस्य जगतः (च) पुनर्वर्त्तमानप्रलययोः समुच्चये (क्षाम्) व्यापकत्वान्निवासहेतुम् (सतः) अनादिवर्त्तमानस्य विनाशरहितस्य कारणस्य (च) कार्यस्य (गोपाम्) रक्षकम् (भवतः) वर्त्तमानस्य (च) भूतभविष्यतोः (भूरेः) व्यापकस्य (देवाः) (अग्निम्०) इति पूर्ववत् ॥ ७ ॥
Connotation: - भूतभविष्यद्वर्त्तमानानां त्रयाणां कालानामीश्वराद्विना वेत्ता प्रभुः कार्यकारणयोः पापपुण्यात्मककर्मणां व्यवस्थापकोऽन्यः कश्चिदर्थो नास्तीति सदा सर्वैर्जनैर्मन्तव्यम् ॥ ७ ॥
Reads 481 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni is the new as well as the old and eternal cause and the haven and home of all the material wealth of the created universe already born and what is continuously being bom. It is the holder, sustainer and protector of the constant and the mutable forms of the vast creation. The devas, divinities of nature and humanity, hold on to Agni in faith and maintain the fire of yajna from generation to generation, giver of universal wealth as It is.
Reads 481 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

How is Agni (God) is taught in the seventh Mantra.

Anvay:

O Men, you should always meditate upon that One Almighty God whom learned persons regard as the efficient cause of the creation, sustenance and dissolution of the earth and other objects, support of all that has been, dissolution and the universe that comes into being after Pralaya, Abode of the material cause and effect, Preserver of all that exists, that has existed and be in future.

Word-Meaning: - (सदनम्) उत्पत्तिस्थितिभंगस्यनिमित्तकारणम् = Efficient course of the creation, sustenance and dissolution of the universe. (रयीणाम्) वर्तमानानां पृथिव्यादिकार्यद्रव्याणाम् = Of the present earth and other produced objects. (क्षाम्) व्यापकत्वान्निवासहेतुम् = The support or sustainer owing to His pervasion.
Connotation: - There is none except God Who is the Knower of the past, present and future and the Director of the cause and effect and the Giver of the fruit of good or bad actions. This is what all should know well.
Reads 481 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - भूत, भविष्य व वर्तमान या तिन्ही काळांचा ईश्वराशिवाय मोठा जाणकार, कार्यकारण, पापी व पुण्यात्मा लोकांच्या कामाची व्यवस्था करणारा दुसरा कोणता पदार्थ नाही, हे सर्व माणसांनी मानले पाहिजे. ॥ ७ ॥