Go To Mantra
Viewed 463 times

उ॒त न॑ ईं॒ त्वष्टा ग॒न्त्वच्छा॒ स्मत्सू॒रिभि॑रभिपि॒त्वे स॒जोषा॑:। आ वृ॑त्र॒हेन्द्र॑श्चर्षणि॒प्रास्तु॒विष्ट॑मो न॒रां न॑ इ॒ह ग॑म्याः ॥

English Transliteration

uta na īṁ tvaṣṭā gantv acchā smat sūribhir abhipitve sajoṣāḥ | ā vṛtrahendraś carṣaṇiprās tuviṣṭamo narāṁ na iha gamyāḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

उ॒त। नः॒। ई॒म्। त्वष्टा॑। आ। ग॒न्तु॒। अच्छ॑। स्मत्। सू॒रिऽभिः॑। अ॒भि॒ऽपि॒त्वे। स॒ऽजोषाः॑। आ। वृ॒त्र॒ऽहा। इन्द्रः॑। च॒र्ष॒णि॒ऽप्राः। तु॒विःऽत॑मः। न॒राम्। नः॒। इ॒ह। ग॑म्याः ॥ १.१८६.६

Rigveda » Mandal:1» Sukta:186» Mantra:6 | Ashtak:2» Adhyay:5» Varga:5» Mantra:1 | Mandal:1» Anuvak:24» Mantra:6


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब मेघ और सूर्य के दृष्टान्त से उक्त विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

Word-Meaning: - हे विद्वान् ! जैसे (इह) यहाँ (वृत्रहा) मेघ का हननेवाला (चर्षणिप्राः) मनुष्यों को सुखों से पूर्ण करनेवाला (तुविष्टमः) अतीव बली (त्वष्टा) प्रकाशमान (इन्द्रः) सूर्य (ईम्) जल को वर्षाता है वैसे तुम (नराम्) सब मनुष्यों के बीच (नः) हम लोगों को (आ, गम्याः) अच्छे प्रकार प्राप्त होओ (उत) और (स्मत्) प्रशंसायुक्त (अभिपित्वे) सब ओर से पाने योग्य व्यवहार में (सजोषाः) समान प्रीति रखनेवाले आप (सूरिभिः) विद्वानों के साथ (नः) हम लोगों के प्रति (अच्छ, आ, गन्तु) अच्छे प्रकार आइये ॥ ६ ॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। जो सूर्य के समान विद्या का प्रकाश कराते हैं, और अपने आत्मा के तुल्य सबको मान सुखी करते हैं, वे बलवान् होते हैं ॥ ६ ॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

प्रभु का सङ्ग

Word-Meaning: - १. (त्वष्टा) = सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड का निर्माता व ज्ञानदीप्त प्रभु [त्वक्षतेः, त्विषतेर्वा] (ईम्) = निश्चय से (नः अच्छ) = हमारी ओर (आगन्तु) = आये अर्थात् हमें प्राप्त हो । २. (उत) = और (अभिपित्वे) = जीवनयात्रा में संसाररूप सराय में ठहरने के समय (स्मत्सूरिभिः) = [स्मत् प्राशस्त्ये] प्रशस्त विद्वानों के साथ (सजोषाः) = समान रूप से प्रीतिवाला हो। इस जीवन-यात्रा में हमें विद्वानों का सम्पर्क प्राप्त हो—उनके साथ-सङ्ग में हमें रुचि हो तथा हम प्रभु का स्तवन करनेवाले हों । २. (नः) = हमें इह इस जीवन में वह प्रभु (आगम्याः) = प्राप्त हो जो (वृत्रहा) = वासनाओं को विनष्ट करनेवाला है, (इन्द्रः) = परमैश्वर्यवाला है, (चर्षणिप्राः) = श्रमशील पुरुषों का पूरक है और (नरां तुविष्टमः) = हमें आगे ले-चलनेवालों में सर्वमहान् है [नृ नये] । माता-पिता, आचार्य, अतिथि व परमात्मा -ये पाँच ही हमें आगे ले चलनेवाले हैं। प्रभु इनमें सर्वमहान् हैं। ये प्रभु हमें प्राप्त हों और हमें उन्नतिपथ पर ले चलें ।
Connotation: - भावार्थ - इस जीवन-यात्रा में हमें विद्वानों व प्रभु का सङ्ग प्राप्त हो । यह सङ्ग हमारी सतत उन्नति का कारण बने ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ मेघसूर्यदृष्टान्तेनोक्तविषयमाह ।

Anvay:

हे विद्वन् यथेह वृत्रहा चर्षणिप्रास्तुविष्टमस्त्वष्टेन्द्र ईं वर्षयति तथा त्वं नरां न आ गम्या उत स्मदभिपित्वे सजोषा भवान्त्सूरिभिर्नोऽच्छागन्तु ॥ ६ ॥

Word-Meaning: - (उत) (नः) अस्मान् (ईम्) जलम् (त्वष्टा) प्रकाशमानः (आ) (गन्तु) आगच्छन्तु (अच्छ) सम्यक् (स्मत्) प्रशंसायाम् (सूरिभिः) विद्वद्भिः (अभिपित्वे) अभितः प्राप्तव्ये (सजोषाः) समानप्रीतिः (आ) (वृत्रहा) मेघहन्ता (इन्द्रः) सूर्यः (चर्षणिप्राः) यश्चर्षणीन् मनुष्यान् सुखैः पिपर्त्ति सः (तुविष्टमः) अतिशयेन बली (नराम्) नराणाम् (नः) अस्मान् (इह) (गम्याः) गच्छेः ॥ ६ ॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। ये सूर्यवद्विद्यां प्रकाशयन्ति स्वात्मवत् सर्वान् मत्वा सुखयन्ति ते बलवन्तो जायन्ते ॥ ६ ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - May Twashta, divine creator of forms and maker of instruments, tools and implements, and chariots, dams and controls come well and enthusiastically with other sages and scholars, loving and kind, and bring us waters of various forms. Let Indra, breaker of the clouds, leader of men and fastest power of action come and bless this noble and joint yajnic project of all together among the people of the world.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The illustration of the cloud and the sun is given.

Anvay:

O learned person ! come to us as leader of the men. The sun is the thrasher of clouds, filler of men with happiness, most potent and resplendent and it rains down the water. In our noble dealing from everywhere, come to us along with other scholars, who equally love and serve all.

Word-Meaning: - NA
Connotation: - Those persons become mighty, who illuminate their knowledge like the sun and thus make all persons happy like themselves.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. जे सूर्याप्रमाणे विद्येचा प्रकाश करवितात व आपल्या आत्म्याप्रमाणे सर्वांना मानतात व सुखी करतात ते बलवान असतात. ॥ ६ ॥