Go To Mantra
Viewed 449 times

आ ये रजां॑सि॒ तवि॑षीभि॒रव्य॑त॒ प्र व॒ एवा॑स॒: स्वय॑तासो अध्रजन्। भय॑न्ते॒ विश्वा॒ भुव॑नानि ह॒र्म्या चि॒त्रो वो॒ याम॒: प्रय॑तास्वृ॒ष्टिषु॑ ॥

English Transliteration

ā ye rajāṁsi taviṣībhir avyata pra va evāsaḥ svayatāso adhrajan | bhayante viśvā bhuvanāni harmyā citro vo yāmaḥ prayatāsv ṛṣṭiṣu ||

Mantra Audio
Pad Path

आ। ये। रजां॑सि। तवि॑षीभिः। अव्य॑त। प्र। वः॒। एवा॑सः। स्वऽय॑तासः। अ॒ध्र॒ज॒न्। भय॑न्ते। विश्वा॑। भुव॑नानि। ह॒र्म्या। चि॒त्रः। वः॒। यामः॑। प्रऽय॑तासु। ऋ॒ष्टिषु॑ ॥ १.१६६.४

Rigveda » Mandal:1» Sukta:166» Mantra:4 | Ashtak:2» Adhyay:4» Varga:1» Mantra:4 | Mandal:1» Anuvak:23» Mantra:4


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

Word-Meaning: - हे विद्वानो ! (ये) जो (वः) तुम्हारे (एवासः) गमनशील (स्वयतासः) अपने बल से नियम को प्राप्त अर्थात् अश्वादि के विना आप ही गमन करने में सन्नद्ध रथ (तविषीभिः) बलों के साथ (रजांसि) लोकों को (आ, अव्यत) अच्छे प्रकार प्राप्त होते हैं वे (प्र, अध्रजन्) अत्यन्त धावते हैं, उनके धावन में (विश्वा) समस्त (भुवनानि) लोक (हर्म्या) उत्तमोत्तम घर (भयन्ते) काँपते हैं इस कारण (प्रयतासु) नियत (ऋष्टिषु) प्राप्तियों में (चित्रः) अद्भुत (वः) तुम्हारा (यामः) पहुँचना है ॥ ४ ॥
Connotation: - विद्वान् जन निज शास्त्रीय अद्भुत बल से रथादि बना के नियत वृत्तियों में जा आकर सत्य विद्या पढ़ाने और उनके उपदेशों से सब मनुष्यों को पाल के असत्य विद्या के उपदेशों को निवृत्त करें ॥ ४ ॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

विश्व का भयभीत होना

Word-Meaning: - १. प्राणसाधना होने पर इन्द्रियरूप (अश्व) = इधर-उधर भटकते नहीं। उस समय हे प्राणो ! (ये) = जो (रजांसि) = शरीर के सब लोकों को–अङ्ग प्रत्यङ्गों को (तविषीभिः) = शक्तियों से (आ अव्यत) = पूर्णरूप से आच्छादित कर लेते हैं [व्ये-संवरणे] वे (वः) = आपके (एवास:) = इन्द्रियरूप अश्व (स्व-यतासः) = आत्मा द्वारा नियन्त्रित हुए हुए (अध्रजन्) = तीव्र गतिवाले होते हैं। प्राणसाधना से सब इन्द्रियाँ शक्तिसम्पन्न बनती हैं और साथ ही आत्मा नियन्त्रित होता है। उस समय इन इन्द्रियों की गति अत्यन्त प्रबल होती है । २. प्राणसाधकों की इन गतियों से (विश्वा भुवनानि) = सब भुवन भयन्ते काँप उठते हैं, (हर्म्या) = सब महल भी काँप उठते हैं। इनकी हलचल से सभी प्रभावित होते हैं। बड़े-बड़े राजा भी इनकी उपेक्षा नहीं कर पाते। हे मरुतो ! (वः) = आपकी (यामः) = गति (चित्रः) = अद्भुत होती है । (ऋष्टिषु प्रयतासु) अस्त्रों के उठाये हुए होने पर जैसे सामान्य लोग भयभीत हो उठते हैं, उसी प्रकार इन प्राणसाधकों की गति सभी को हिला देती है। ऐसे ही व्यक्ति प्रचार द्वारा सुधार कार्य करने में समर्थ होते हैं ।
Connotation: - भावार्थ- प्राणसाधना से इन्द्रियाँ सबल बनती हैं। ये आत्माधीन होती हुई प्रबल गतिवाली होती हैं। ऐसे पुरुषों की गति से सर्वत्र हलचल हो जाती है। ये सारे समाज में प्रबल क्रान्ति उत्पन्न करनेवाले होते हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ।

Anvay:

हे विद्वांसो ये व एवासः स्वयतासो रथास्तविषीभी रजांसि आ अव्यत ते प्राध्रजन्। तेषां धावने विश्वा भुवनानि हर्म्या भयन्ते तस्मात् प्रयतास्वृष्टिषु चित्रो वो यामोऽस्ति ॥ ४ ॥

Word-Meaning: - (आ) समन्तात् (ये) (रजांसि) लोकाः (तविषीभिः) बलैः (अव्यत) प्राप्नुवन्ति (प्र) (वः) युष्माकम् (एवासः) गमनशीलाः (स्वयतासः) स्वेन बलेन नियमं प्राप्ता नत्वन्येनाश्वादिनेति (अध्रजन्) धावन्ति (भयन्ते) कम्पन्ते (विश्वा) सर्वाणि (भुवनानि) लोकाः (हर्म्या) उत्तमानि गृहाणि (चित्रः) अद्भुतः (वः) युष्माकम् (यामः) प्रापणम् (प्रयतासु) नियतासु (ऋष्टिषु) प्राप्तिषु ॥ ४ ॥
Connotation: - विद्वांसो निजशास्त्राद्भुतबलेन रथादिकं निर्माय नियतासु वृत्तिषु गत्वागत्य सत्यविद्याऽध्यापनोपदेशैः सर्वान् मनुष्यान् पालयित्वाऽसत्यविद्योपदेशान्निवर्त्तयेयुः ॥ ४ ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - As you move on to reach the regions of your choice with your power and force and while your automotive and tempestuous rockets rush forth through the skies and spaces, then all the worlds and their towers shake with terror. Amazing is that mission of flight in the programmed and guided projects of yours.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties of Maruts (learned persons) are told.

Anvay:

O learned persons ! you are of mighty powers, and so have stirred the regions up. Your movements are well-directed and are self-run and are not dependent upon anyone else. When you move swiftly, all creatures of the universe and dwellings are frightened. Your advent is shining and brilliant, and your conveyance is self-propelled.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - The learned persons should build various kinds of carriers with the help of their excellent technological know-how and travel in it. They should teach and preach Truth and Wisdom, and should protect all the people.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - विद्वान लोकांनी आपल्या शास्त्रीय अद्भुत बलाने रथ इत्यादी बनवून नियमित जाणे-येणे करावे. सत्य विद्या शिकवून व त्यांचा उपदेश करून सर्व माणसांचे पालन करावे. असत्य विद्येचा नाश करावा. ॥ ४ ॥