Go To Mantra
Viewed 443 times

इ॒म आ या॑त॒मिन्द॑व॒: सोमा॑सो॒ दध्या॑शिरः सु॒तासो॒ दध्या॑शिरः। उ॒त वा॑मु॒षसो॑ बु॒धि सा॒कं सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑:। सु॒तो मि॒त्राय॒ वरु॑णाय पी॒तये॒ चारु॑र्ऋ॒ताय॑ पी॒तये॑ ॥

English Transliteration

ima ā yātam indavaḥ somāso dadhyāśiraḥ sutāso dadhyāśiraḥ | uta vām uṣaso budhi sākaṁ sūryasya raśmibhiḥ | suto mitrāya varuṇāya pītaye cārur ṛtāya pītaye ||

Mantra Audio
Pad Path

इ॒मे। आ। या॒त॒म्। इन्द॑वः। सोमा॑सः। दधि॑ऽआशिरः। सु॒तासः॑। दधि॑ऽआशिरः। उ॒त। वा॒म्। उ॒षसः॑। बु॒धि। सा॒कम्। सूर्य॑स्य। र॒श्मिऽभिः॑। सु॒तः। मि॒त्राय। वरु॑णाय। पी॒तये॑। चारुः॑। ऋ॒ताय॑। पी॒तये॑ ॥ १.१३७.२

Rigveda » Mandal:1» Sukta:137» Mantra:2 | Ashtak:2» Adhyay:2» Varga:1» Mantra:2 | Mandal:1» Anuvak:20» Mantra:2


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब ओषधि आदि पदार्थों के रस के पीने आदि के विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

Word-Meaning: - हे पढ़ाने वा पढ़नेवाले ! जो (चारुः) सुन्दर (मित्राय) मित्र के लिये (पीतये) पीने को और (वरुणाय) उत्तम जन के लिये (ऋताय) सत्याचरण और (पीतये) पीने को (उषसः) प्रभात वेला के (बुधि) प्रबोध में (सूर्य्यस्य) सूर्यमण्डल की (रश्मिभिः) किरणों के (साकम्) साथ ओषधियों का रस (सुतः) सब ओर से सिद्ध किया गया है उसको तुम (आयातम्) प्राप्त होओ तथा (वाम्) तुम्हारे लिये (इमे) ये (इन्दवः) गीले वा टपकते हुए (सोमासः) दिव्य ओषधियों के रस और (दध्याशिरः) जो पदार्थ दही के साथ भोजन किये जाते उनके समान (दध्याशिरः) दही से मिले हुए भोजन (सुतासः) सिद्ध किये गये हैं (उत) उन्हें भी प्राप्त होओ ॥ २ ॥
Connotation: - मनुष्यों को चाहिये कि इस संसार में जितने रस वा ओषधियों को सिद्ध करें, उन सबको मित्रपन और उत्तम कर्म सेवने को तथा आलस्यादि दोषों के नाश करने को समर्पण करें ॥ २ ॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

शरीर व मानस स्वास्थ्य का साधन सोम

Word-Meaning: - १. हे प्राणापानो! (आयातम्) = आप आइए ! (इमे) = ये (इन्दवः) = शक्ति देनेवाले [इन्द् to be powerful] (सोमास:) = सोमकण (दध्याशिरः) = [दधि धारकं बलम्] धारक बल से युक्त हैं। (सुतास:) = उत्पन्न हुए-हुए ये सोमकण निश्चय ही (दध्याशिरः) = धारक बलों से युक्त हैं। इनके प्रति आप आइए । (उत) = और (वाम्) = आपकी प्रीति के लिए (उषसः बुधि) = उषाकाल के जागरित होने पर (सूर्यस्य रश्मिभिः साकम्) = सूर्यकिरणों के साथ आप आइए । (सुतः) = यह सोम उत्पन्न किया गया है। यह (मित्राय वरुणाय पीतये) = मित्र और वरुण के पान के लिए उत्पन्न किया गया है। यह सोम (चारु:) = अत्यन्त सुन्दर है। यह (ऋताय) = ऋत के लिए और (पीतये) = रक्षण के लिए होता है। यदि इस सोम का शरीर में ही रक्षण किया जाए तो हमारे जीवन में से अनृत दूर होकर वहाँ ऋत का स्थापन होता है और यह सोम हमें अनेकशः रोगों के आक्रमण से बचानेवाला होता है। मन में यह ऋत का स्थापन करता है, शरीर में नीरोगता का इस प्रकार यह सोम सुन्दर ही सुन्दर है। प्राणसाधना के द्वारा - मित्रावरुणों की उपासना के द्वारा हमें इसे शरीर में ही सुरक्षित करना है।
Connotation: - भावार्थ - रक्षित सोम धारक शक्तिवाला है। यह हमारे शारीरिक व मानसिक स्वास्थ्य का साधन है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथौषध्यादिरसपानविषयमाह ।

Anvay:

हेऽध्यापकाऽध्येतारौ यश्चारुर्मित्राय पीतये वरुणायर्ताय पीतये चोषसो बुधि सूर्यस्य रश्मिभिः साकं सोमस्सुतस्तं युवामायातम्। वां य इम इन्दवः सोमासो दध्याशिर इव दध्याशिरस्सुतासः सन्ति तानुताप्यायातम् ॥ २ ॥

Word-Meaning: - (इमे) (आ) (यातम्) (इन्दवः) आर्द्रीभूताः (सोमासः) दिव्यौषधिरसाः (दध्याशिरः) ये दध्ना अश्यन्ते ते (सुतासः) संपादिताः (दध्याशिरः) (उत) अपि (वाम्) युवाभ्याम् (उषसः) (बुधि) बोधे। अत्र संपदादिलक्षणः क्विप्। (साकम्) सह (सूर्य्यस्य) (रश्मिभिः) किरणैः (सुतः) अभिनिष्पादितः (मित्राय) सुहृदे (वरुणाय) वराय (पीतये) पानाय (चारुः) सुन्दरः (ऋताय) सत्याचाराय (पीतये) पानाय ॥ २ ॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। मनुष्यैरस्मिन्संसारे यावन्तो रसा ओषधयश्च निर्मातव्यास्तावन्तः सर्वे सौहार्दोत्तमकर्मसेवनायालस्यादिनाशाय च समर्पणीयाः ॥ २ ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O Mitra and Varuna, bright friend as the day and highest lord of wisdom, broad as the sky and deep as the night, come, these nectar drops of soma mixed with curds, distilled at the break of dawn and matured with life-giving rays of the sun, are for you both, yes, distilled for the drink of Mitra and Varuna, matured for a soothing, inspiring and enlightening drink of the truth and essence of law of the world of existence for both our friends and wise teachers, ideals of our love and cherished choice and for the dearest lover of truth.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Here te drinking of herbal juices is referred.

Anvay:

O teachers and taught, you all come for these dripping Soma juices mixed with curds; they are extracted and then mixed with curds; and they be prepared for you at the ushering of the dawn, o as to be associated with the rays of the sun. The juice is offered for Mitra (a friend), Varuna (a noble person) and Rit (a person of truthful conduct) for their drinking. This is a delicious juice of the Soma and other herbs and plants.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Whatever juices and medicinal substances are prepared, they should be dedicated to promote friendship, noble deeds and eradication of laxity.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या जगात जितका रस किंवा औषधी सिद्ध केली जाते त्या सर्वांना माणसांनी सौहार्द व उत्तम कर्म अंगीकारण्यासाठी तसेच आळस इत्यादी दोषांचा नाश करण्यासाठी समर्पित करावे. ॥ २ ॥