Go To Mantra

अ॒र्वाङेहि॒ सोम॑कामं त्वाहुर॒यं सु॒तस्तस्य॑ पिबा॒ मदा॑य। उ॒रु॒व्यचा॑ ज॒ठर॒ आ वृ॑षस्व पि॒तेव॑ नः शृणुहि हू॒यमा॑नः ॥

English Transliteration

arvāṅ ehi somakāmaṁ tvāhur ayaṁ sutas tasya pibā madāya | uruvyacā jaṭhara ā vṛṣasva piteva naḥ śṛṇuhi hūyamānaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

अ॒र्वाङ्। आ। इ॒हि॒। सोम॑ऽकामम्। त्वा॒। आ॒हुः॒। अ॒यम्। सु॒तः। तस्य॑। पि॒ब॒। मदा॑य। उ॒रु॒ऽव्यचाः॑। ज॒ठरे॑। आ। वृ॒ष॒स्व॒। पि॒ताऽइ॑व। नः॒। शृ॒णु॒हि॒। हू॒यमा॑नः ॥ १.१०४.९

Rigveda » Mandal:1» Sukta:104» Mantra:9 | Ashtak:1» Adhyay:7» Varga:19» Mantra:4 | Mandal:1» Anuvak:15» Mantra:9


Reads 484 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर प्रजा को इस सभापति के साथ क्या प्रतिज्ञा करनी चाहिये, यह अगले मन्त्र में कहा है ।

Word-Meaning: - हे सभाध्यक्ष ! जिससे (त्वा) आपको (सोमकामम्) कूटे हुए पदार्थों के रस की कामना करनेवाले (आहुः) बतलाते हैं इससे आप (अर्वाङ्) अन्तरङ्ग व्यवहार में (आ, इहि) आओ, (अयम्) यह जो (सुतः) निकाला हुआ पदार्थों का रस है (तस्य) उसको (मदाय) हर्ष के लिये (पिब) पिओ, (उरुव्यचाः) जिसका बहुत और अनेक प्रकार का पूजन सत्कार है वह आप (जठरे) जिससे सब व्यवहार होते है उस पेट में (आ, वृषस्व) आसेचन कर अर्थात् उस पदार्थ को अच्छी प्रकार पीओ तथा हम लोगों से (हूयमानः) प्रार्थना को प्राप्त हुए आप (पितेव) जैसे प्रेम करता हुआ पिता पुत्र की सुनता है वैसे (नः) हमारी (शृणुहि) सुनिये ॥ ९ ॥
Connotation: - प्रजाजनों को चाहिये कि सभापति आदि राजपुरुषों को खान, पान, वस्त्र, धन, यान और मीठी-मीठी बातों से सदा आनन्दित बनाये रहें और राजपुरुषों को भी चाहिये कि प्रजाजनों को पुत्र के समान निरन्तर पालें ॥ ९ ॥इस सूक्त में सभापति राजा और प्रजा के करने योग्य व्यवहार के वर्णन से इस सूक्त के अर्थ की पूर्व सूक्त के अर्थ के साथ सङ्गति जाननी चाहिये ॥यह १०४ एकसौ चारवाँ सूक्त और १९ उन्नीसवाँ वर्ग पूरा हुआ ॥
Reads 484 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

‘सोमवाय’ प्रभु

Word-Meaning: - १. हे इन्द्र ! (अर्वाङ् एहि) = आप हमें अभिमुखता से प्रास होओ । हम अपने अन्तः करणों में आपका दर्शन कर सकें । (त्वा) = आपको (सोमकामम् आहुः) = सोम की कामनावाला कहते हैं । जो भी व्यक्ति सोम का रक्षण करता है , उसे आप प्राप्त होते हैं । (अयं सुतः) = यह सोम हमारे द्वारा उत्पन्न किया गया है । (तस्य) = उस सोम का (पिब) = आप इस शरीर में ही पान कीजिए , (मदाय) = इसलिए पान कीजिए कि हमें उल्लास प्राप्त हो सके ।  २. हे प्रभो ! आप (उरुव्यचाः) = अनन्त विस्तारवाले हैं । सर्वत्र व्यापक आपका स्मरण करते हुए हम इस सोम का रक्षण कर पाते हैं । आप (जठरे) = हमारे अन्दर ही (आवृषस्व) = इस सोम का सेचन कीजिए । वस्तुतः सोम का रक्षण ही सब उन्नतियों का मूल है । इसके रक्षण से ही शरीर स्वस्थ होता है , मन राग - द्वेष से शून्य होता है और बुद्धि भी तीव्र होकर सूक्ष्म विषयों का ग्रहण करनेवाली बनती है , इसलिए हे प्रभो ! आप इस सोम को हमारे शरीरों में ही सिक्त कीजिए और (नः) = हमारे द्वारा (हूयमानः) = पुकारे जाते हुए आप पिता (इव) = पिता की भाँति (शृणुहि) = हमारी प्रार्थना को सुनिए । हम आपके पुत्र हैं , आप पिता । आप हमारी प्रार्थना को क्यों न सुनेंगे ?   
Connotation: - भावार्थ - प्रभु सोमकाम हैं । वे प्रभु हममें सोम का रक्षण करें । यह सोम ही सब उन्नतियों का मूल है ।   
Footnote: विशेष - सूक्त के आरम्भ में कहा है कि प्रभु प्रेरणा देते हुए हमें हिंसित नहीं होने देते [१] । समाप्ति पर भी इसी उद्देश्य से वे हममें सोम का रक्षण करते हैं और हमारे जीवन को उल्लासमय बनाते हैं [९] । प्रभु हमें इन शब्दों में प्रेरणा देते हैं कि -  
Reads 484 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनः प्रजया तेन सह किं प्रतिज्ञातव्यमित्युपदिश्यते ।

Anvay:

हे सभाध्यक्ष यतस्त्वा त्वां सोमकाममाहुरतस्त्वमर्वाङेहि। अयं सुतस्तस्य मदाय पिब। उरुव्यचास्त्वं जठरे आवृषस्व। अस्माभिर्हूयमानस्त्वं पितेव नः शृणुहि ॥ ९ ॥

Word-Meaning: - (अर्वाङ्) अर्वाचीने व्यवहारे (आ, इहि) आगच्छ (सोमकामम्) अभिषुतानां पदार्थानां रसं कामयते यस्तम् (त्वा) त्वाम् (आहुः) कथयन्ति (अयम्) प्रसिद्धः (सुतः) निष्पादितः (तस्य) तम्। अत्र शेषत्वविवक्षायां कर्मणि षष्ठी। (पिब) अत्र द्व्यचोऽतस्तिङ इति दीर्घः। (मदाय) हर्षाय (उरुव्यचाः) उरु बहुविधं व्यचो विज्ञानं पूजनं सत्करणं वा यस्य सः (जठरे) जायन्ते यस्मादुदराद्वा तस्मिन्। जनेररष्ठ च। उ० ५। ३८। अत्र जन धातोऽरः प्रत्ययो नकारस्य ठकारश्च। (आ) (वृषस्व) सिञ्चस्व (पितेव) यथा दयमानः पिता तथा (नः) अस्माकम् (शृणुहि) (हूयमानः) कृताह्वानः सन् ॥ ९ ॥
Connotation: - प्रजास्थैः सभापत्यादयो राजपुरुषा अन्नपानवस्त्रधनयानमधुरभाषणादिभिः सदा हर्षयितव्याः। राजपुरुषैश्च प्रजास्थाः प्राणिनः पुत्रवत्सततं पालनीया इति ॥ ९ ॥ अत्र सभापते राज्ञः प्रजायाश्च कर्त्तव्यकर्मवर्णनादेतत्सूक्तार्थस्य पूर्वसूक्तार्थेन सह सङ्गतिर्बोध्या ॥इति चतुरधिकशतं सूक्तमेकोनविंशो वर्गश्च समाप्तः ॥
Reads 484 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, come right here and now. They say you love soma. Distilled is the soma of life’s joy, drink of it to your fill for the bliss of life. Lord of great honour and universal reverence, invoked by all with love in faith, listen to our prayers as a father and shower the rains of bliss.
Reads 484 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

What should people pledge to Indra is taught further in the ninth Mantra.

Anvay:

O Indra (President of the Assembly) you are said to be fond of Soma (juice of various nourishing herbs) we have prepared this for you. So please come into our presence. Drink of this (Soma ) for your exhilaration. You who are full of vast knowledge and respected on that account, take this juice into your stomach and when invoked, hear us as a father listens to the words of his sons.

Word-Meaning: - (उरुव्यचा:) उरु बहुविधं व्यचो विज्ञानं: पूजन सत्करणं वा यस्य सः = Full of vast knowledge and respected on account of that and other virtues. (व्यचः) = is drived from (अंचु-गतिपूजनयो:) = hence the above interpretation.
Connotation: - The people belonging to the public should please the President and other officers of the State with food and drinking, clothes, wealth, conveyance and sweet speech etc. The President and officers of the State should also nourish their subjects like their own children.
Footnote: This hymn is connected with the previous hymn as there is mention of the duties of the President of the Assembly as King and his subjects. Here ends the translation of the Commentary on the 104th hymn and 21st Verga of the First Mandala of the Rigveda.
Reads 484 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - प्रजेने सभापती इत्यादी राजपुरुषांना खान, पान, वस्त्र, धन, यान व मधुर वचनांनी सदैव आनंदित ठेवावे व राजपुरुषांनी प्रजेला पुत्राप्रमाणे वागवावे ॥ ९ ॥