पा॒र्श्वे आ॑स्ता॒मनु॑मत्या॒ भग॑स्यास्तामनू॒वृजौ॑। अ॑ष्ठी॒वन्ता॑वब्रवीन्मि॒त्रो ममै॒तौ केव॑ला॒विति॑ ॥
Pad Path
पार्श्वे इति । आस्ताम् । अनुऽमत्या: । भगस्य । आस्ताम् । अनुऽवृजौ । अष्ठीवन्तौ । अब्रवीत् । मित्र: । मम । एतौ । केवलौ । इति ॥४.१२॥
Atharvaveda » Kand:9» Sukta:4» Paryayah:0» Mantra:12
Reads 47 times
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
आत्मा की उन्नति का उपदेश।
Word-Meaning: - [परमेश्वर की] (पार्श्वे) दोनों काँखें [कक्षाएँ] (अनुमत्याः) अनुकूल बुद्धि की (आस्ताम्) थीं, (अनुवृजौ) [उसकी] दोनों कोखें (भगस्य) ऐश्वर्य की (आस्ताम्) थीं। (अष्ठीवन्तौ) [उसके] दोनों घुटनों को (मित्रः) प्राण ने (अब्रवीत्) बतलाया,(एतौ) यह दोनों (केवलौ) केवल (मम) मेरे हैं, (इति) बस ॥१२॥
Connotation: - अलङ्कार से निराकार परमेश्वर में मनुष्य आदि के आकार की कल्पना करके उसके गुणों का वर्णन है। वह जगदीश्वर सर्वथा अनुकूल बुद्धिवाला परम ऐश्वर्यवान् और प्राण आदि का चलानेवाला है ॥१२॥
Footnote: १२−(पार्श्वे) अ० २।३३।३। कक्षयोरधोभागौ (आस्ताम्) अभवताम् (अनुमत्याः) अ० २।२६।२। अनुकूलबुद्धेः (भगस्य) ऐश्वर्यस्य (आस्ताम्) (अनुवृजौ) वृजी वर्जने आच्छादने च-क्विप्। कुक्षिवाम-दक्षिणभागौ (अष्ठीवन्तौ) अ० २।३३।५। जानुभागौ (अब्रवीत्) अकथयत् (मित्रः) प्रेरकः प्राणः (मम) (एतौ) (केवलौ) निश्चितौ। (इति) वाक्यसमाप्तौ ॥
