Viewed 78 times
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑। पृ॒च्छामि॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्योम ॥
Pad Path
पृच्छामि । त्वा । परम् । अन्तम् । पृथिव्या: । पृच्छामि । वृष्ण: । अश्वस्य । रेत: । पृच्छामि । विश्वस्य । भुवनस्य । नाभिम् । पृच्छामि । वाच: । परमम् । विऽओम ॥१५.१३॥
Atharvaveda » Kand:9» Sukta:10» Paryayah:0» Mantra:13
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
जीवात्मा और परमात्मा के लक्षणों का उपदेश।
Word-Meaning: - [हे विद्वान् !] (त्वा) तुझ से (पृथिव्याः) पृथिवी के (परम्) परले (अन्तम्) अन्त को (पृच्छामि) पूँछता हूँ, (वृष्णः) पराक्रमी (अश्वस्य) बलवान् पुरुष के (रेतः) पराक्रम को (पृच्छामि) पूँछता हूँ। (विश्वस्य) सब (भुवनस्य) संसार के (नाभिम्) नाभि [बन्धनकर्ता] को (पृच्छामि) पूँछता हूँ, (वाचः) वाणी [विद्या] के (परमम्) परम (व्योम) [विविध रक्षास्थान] अवकाश को (पृच्छामि) पूँछता हूँ ॥१३॥
Connotation: - जिज्ञासु लोग इस प्रकार के विद्यासम्बन्धी प्रश्न किया करें १−पृथिवी की सीमा का आदि-अन्त क्या है, २-पराक्रमी जन का बल क्या है, ३-जगत् का आकर्षण क्या है और ४-वाणी का पारगन्ता कौन है। इन चार प्रश्नों का उत्तर अगले मन्त्र में है ॥१३॥ यह मन्त्र कुछ भेद से ऋग्वेद में है−१।१६४।३४। तथा यजु० २३।६१ ॥
Footnote: १३−(पृच्छामि) अहं जिज्ञासे (त्वा) विद्वांसम् (परम्) सीमापरिच्छिन्नम् (अन्तम्) सीमाम् (पृथिव्याः) (पृच्छामि) (वृष्णः) अ० १।१२।१। वृषु सेचनप्रजनैश्येषु-कनिन्। ऐश्वर्यवतः। पराक्रमिणः (अश्वस्य) बलवतः पुरुषस्य (रेतः) वीर्यम् (पृच्छामि) (विश्वस्य) सर्वस्य (भुवनस्य) लोकस्य (नाभिम्) अ० १।१३।३। णह बन्धने−इञ्। मध्याकर्षणेन बन्धकम्-दयानन्दभाष्ये, यजु० २३।६१। (पृच्छामि) (वाचः) वाण्या विद्यायाः (परमम्) प्रकृष्टम् (व्योम) अ० ५।१७।६। वि+अव रक्षणे-मनिन्। विविधं रक्षास्थानम्। अवकाशम् ॥
