Viewed 78 times
ज॑ङ्गि॒डो ज॒म्भाद्वि॑श॒राद्विष्क॑न्धादभि॒शोच॑नात्। म॒णिः स॒हस्र॑वीर्यः॒ परि॑ णः पातु वि॒श्वतः॑ ॥
Pad Path
जङ्गिड: । जम्भात् । विऽशरात् । विऽस्कन्धात् । अभिऽशोचनात् । मणि: । सहस्रऽवीर्य: । परि । न: । पातु । विश्वत: ॥४.२॥
Atharvaveda » Kand:2» Sukta:4» Paryayah:0» Mantra:2
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
मनुष्य परमेश्वर की भक्ति से आयु बढ़ावे।
Word-Meaning: - (सहस्रवीर्यः) सहस्रों सामर्थ्यवाला, (जङ्गिडः) शरीरभक्षक रोगों का निगलनेवाला (मणिः) मणिरूप अति श्रेष्ठ औषध वा परमेश्वर (नः) हमको (जम्भात्) नाश से, (विशरात्) हिंसा से, (विष्कन्धात्) विघ्न से और (अभिशोचनात्) महा शोक से, (विश्वतः) सब प्रकार और (परि) सब ओर (पातु) बचावे ॥२॥
Connotation: - मनुष्य सर्वरक्षक और सर्वशक्तिमान् परमेश्वर में श्रद्धालु होकर पथ्य पदार्थों का सेवन करता हुआ पुरुषार्थ करे कि आलस्य आदि दुर्व्यसन और हिंसक राक्षस आदि रोग न सतावें, किन्तु सुरक्षित होकर आनन्द प्राप्त करे ॥२॥
Footnote: २–जङ्गिडः। म० १। आत्मभक्षकस्य रोगस्य पापस्य वा भक्षको नाशकः। जम्भात्। जभि नष्टीकरणे, जृम्भे वा–पचाद्यच्। रधिजभोरचि। पा० ७।१।६१। इति नुम्। नाशनात्। हानिसकाशात्। क्रूरकर्मत्वात्। विशरात्। ॠदोरप्। पा० ३।३।५७। इति वि+शॄ हिंसायाम्–अप्। विशरणात्। वधात्। मारणात्। विष्कन्धात्। म० १। शोषकात्। विघ्नात्। अभिशोचनात्। अभि+शुच शोके–ल्युट्। मनसः पीडायाः। अतिशोकात्। मणिः। म० १। प्रशंसनीयः। सहस्रवीर्यः। तत्र साधुः। पा० ४।४।९४। इति वीर–यत्। अथवा, भावे यत् प्रत्ययः। सहस्राणि वीर्याणि सामर्थ्यानि यस्मिन् सः। अपरिमितपराक्रमः। परि। परितः। सर्वतः। नः। अस्मान्। उपसर्गाद् बहुलम्। पा० ८।४।२८। इति नसो णत्वम्। विश्वतः। पञ्चम्यास्तसिल्। पा० ५।३।७। इति विश्व–तसिल्। लिति। पा० ६।१।१९३। इति प्रत्ययात् पूर्वस्य उदात्तत्वम्। विश्वस्मात् सर्वस्मात् खेदात् ॥
