इ॒हैव स्तं॒ मावि यौ॑ष्टं॒ विश्व॒मायु॒र्व्यश्नुतम्। क्रीड॑न्तौपु॒त्रैर्नप्तृ॑भि॒र्मोद॑मानौ स्वस्त॒कौ ॥
Pad Path
इह । एव । स्तम् । मा । वि । यौष्टम् । विश्वम् । आयु: । वि । अश्नुतम् । क्रीडन्तौ । पुत्रै: । नप्तृऽभि: । मोदमानौ । सुऽअस्तकौ ॥१.२२॥
Atharvaveda » Kand:14» Sukta:1» Paryayah:0» Mantra:22
Reads 38 times
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
विवाह संस्कार का उपदेश।
Word-Meaning: - [हे वधू-वर !] (इव एव)यहाँ [गृहाश्रम के नियम में] ही (स्तम्) तुम दोनों रहो, (मा वि यौष्टम्) कभी अलगमत होओ, और (पुत्रैः) पुत्रों के साथ तथा (नप्तृभिः) नातियों के साथ (क्रीडन्तौ)क्रीड़ा करते हुए, (मोदमानौ) हर्ष मनाते हुए और (स्वस्तकौ) उत्तम घरवाले तुम दोनों (विश्वम् आयुः) सम्पूर्ण आयु को (वि अश्नुतम्) प्राप्त होओ ॥२२॥
Connotation: - स्त्री-पुरुष दोनोंदृढ़ प्रतिज्ञा करके प्रसन्नतापूर्वक पुत्र-पौत्र आदि के साथ धर्म से रहकरपूर्ण आयु भोगकर यशस्वी होवें ॥२२॥यह मन्त्र कुछ भेद से ऋग्वेद में है−१०।८५।४२, और महर्षिदयानन्दकृत संस्कारविधि गृहाश्रमप्रकरण यथाऋग्वेदादिभाष्यभूमिका विवाहविषय पृष्ठ २०८ में व्याख्यात है ॥
Footnote: २२−(इह) अस्मिन्गृहाश्रमनियमे (एव) अवश्यम् (स्तम्) भवतम् (मा वि यौष्टम्) वियुक्तौ मा भवेताम् (विश्वम्) सम्पूर्णम् (आयुः) जीवनम् (वि) विविधम् (अश्नुतम्) प्राप्नुतम् (क्रीडन्तौ) धर्मेण खेलन्तौ (पुत्रैः) (नप्तृभिः) पौत्रैः (मोदमानौ) आनन्दंकुर्वन्तौ (स्वस्तकौ) शोभनगृहयुक्तौ ॥
