सूर्य॒स्याश्वा॒ हर॑यः केतु॒मन्तः॒ सदा॑ वहन्त्य॒मृताः॑ सु॒खं रथ॑म्। घृ॑त॒पावा॒ रोहि॑तो॒ भ्राज॑मानो॒ दिवं॑ दे॒वः पृष॑ती॒मा वि॑वेश ॥
Pad Path
सूर्यस्य । अश्वा: । हरय: । केतुऽमन्त: । सदा । वहन्ति । अमृता: । सुऽखम् । रथम् । घृतऽपावा । रोहित: । भ्राजमाना: । दिवम् । देव: । पृषतीम् । आ । विवेश ॥१.२४॥
Atharvaveda » Kand:13» Sukta:1» Paryayah:0» Mantra:24
Reads 42 times
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
जीवात्मा और परमात्मा का उपदेश।
Word-Meaning: - (सूर्यस्य) सबके चलानेवाले [परमेश्वर] के (अश्वाः) व्यापक (केतुमन्तः) विज्ञानमय (अमृताः) अमर [अविनाशी वा पुरुषार्थी] (हरयः) स्वीकारयोग्य गुण (रथम्) रमणयोग्य संसार को (सुखम्) सुख से (सदा) सदा (वहन्ति) ले चलते हैं। (घृतपावा) सेचन सामर्थ्य [वृद्धि] की रक्षा करनेवाले (भ्राजमानः) प्रकाशमान (देवः) ज्ञानवान् (रोहितः) सबको उत्पन्न करनेवाले [परमेश्वर] ने (दिवम्) व्यवहारकुशल (पृषतीम्) सींचनेवाली [प्रकृति] में (आ विवेश) प्रवेश किया है ॥२४॥
Connotation: - जिस परमात्मा के नियमों से यह संसार चल रहा है, वही परमात्मा प्रकृति में प्रवेश करके उसे चेष्टा देता है ॥२४॥
Footnote: २४−(सूर्यस्य) सर्वप्रेरकस्य परमेश्वरस्य (अश्वाः) अशू व्याप्तौ-क्वन्। व्यापकाः (हरयः) स्वीकरणीया गुणाः (केतुमन्त,) चायः की। उ० १।७४। चायृ पूजानिशामनयोः-तु। केतुः प्रज्ञानाम-निघ० ३।९। विज्ञानमयाः (सदा) (वहन्ति) गमयन्ति (अमृताः) अमरणाः। पुरुषार्थयुक्ताः (सुखम्) सुखेन (रथम्) म० २१। रमणयोग्यं संसारम् (घृतपावा) आतो मनिन्क्वनिब्वनिपश्च। पा० ३।२।७४। घृत+पा रक्षणे-वनिप्। सेचनबलस्य रक्षकः (रोहितः) सर्वोत्पादकः (भ्राजमानः) प्रकाशमानः (दिवम्) व्यवहारकुशलम् (देवः) ज्ञानवान् (पृषतीम्) सेचनकुशलां प्रकृतिम् (आ विवेश) प्रविष्टवान् ॥
