यो अ॒स्य वि॒श्वज॑न्मन॒ ईशे॒ विश्व॑स्य॒ चेष्ट॑तः। अन्ये॑षु क्षि॒प्रध॑न्वने॒ तस्मै॑ प्राण॒ नमो॑ऽस्तु ते ॥
Pad Path
य: । अस्य । विश्वऽजन्मन: । ईशे । विश्वस्य । चेष्टत: । अन्येषु । क्षिप्रऽधन्वने । तस्मै । प्राण । नम: । अस्तु । ते ॥६.२३॥
Atharvaveda » Kand:11» Sukta:4» Paryayah:0» Mantra:23
Reads 43 times
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
प्राण की महिमा का उपदेश।
Word-Meaning: - (यः) जो [परमेश्वर] (अस्य) इस (विश्वजन्मनः) विविध जन्मवाले और (विश्वस्य) सब (चेष्टतः) चेष्टा करनेवाले [कार्यरूप] जगत् का (ईशे) ईश्वर है, [इनसे] (अन्येषु) भिन्न [परमाणुरूप पदार्थों] पर (क्षिप्रधन्वने) शीघ्र व्यापक होनेवाले (तस्मै) उस (ते) तुझको, (प्राण) हे प्राण ! [जीवनदाता परमेश्वर] (नमः अस्तु) नमस्कार हो ॥२३॥
Connotation: - परमेश्वर सब कार्यरूप और कारणरूप जगत् का स्वामी है, उस जगदीश्वर को हमारा नमस्कार है ॥२३॥
Footnote: २३−(यः) प्राणः परमेश्वरः (अस्य) दृश्यमानस्य (विश्वजन्मनः) विविधजन्मोपेतस्य (ईशे) तलोपः। ईष्टे। ईश्वरो भवति (विश्वस्य) सर्वस्य (चेष्टतः) व्याप्रियमाणस्य (अन्येषु) भिन्नेषु। कारणरूपेषु। (क्षिप्रधन्वने) कनिन् युवृषितक्षिराजिधन्वि०। उ० १।१५६। धवि गतौ-कनिन्, इदित्वान्नुम्। शीघ्रं गच्छते व्याप्नुवते (तस्मै) तथाविधाय (प्राण) (नमः) (अस्तु) (ते) तुभ्यम् ॥
