Viewed 122 times
ई॒र्माभ्या॒मय॑नं जा॒तं सक्थि॑भ्यां च वशे॒ तव॑। आ॒न्त्रेभ्यो॑ जज्ञिरे अ॒त्रा उ॒दरा॒दधि॑ वी॒रुधः॑ ॥
Pad Path
ईर्माभ्याम् । अयनम् । जातम् । सक्थिऽभ्याम् । च । वशे । तव । आन्त्रेभ्य: । जज्ञिरे । अत्रा: । उदरात् । अधि । वीरुध: ॥१०.२१॥
Atharvaveda » Kand:10» Sukta:10» Paryayah:0» Mantra:21
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
ईश्वर शक्ति की महिमा का उपदेश।
Word-Meaning: - (वशे) हे वशा ! [कामनायोग्य परमेश्वरशक्ति] (तव) तेरी (ईर्माभ्याम्) दोनों ईर्म [टाँगों वा गोड़ों] से (च) और (सक्थिभ्याम्) दोनों जङ्घाओं से (अयनम्) सूर्य का दक्षिण और उत्तर मार्ग (जातम्) उत्पन्न हुआ है। (आन्त्रेभ्यः) आँतों से (अत्राः) भोजन पदार्थ और (उदरात्) पेट से (वीरुधः) विविध उगनेवाली ओषधियाँ (अधि जज्ञिरे) उत्पन्न हुई थीं ॥२१॥
Connotation: - ईश्वरशक्ति से सूर्य के दक्षिणायन और उत्तरायण मार्ग, जिनसे तीन-तीन ऋतुएँ बनती हैं, सब भोजन पदार्थ और रोगनाशक पदार्थ उत्पन्न हुए हैं ॥२१॥
Footnote: २१−(ईर्माभ्याम्) इषियुधीन्धि०। उ० १।१४५। ईर गतिकम्पनयोः−मक्। जङ्घाधोभागाभ्याम् (अयनम्) अय गतौ-ल्युट्। गतिः। दक्षिणत उत्तरस्याम्, उत्तरतश्च दक्षिणस्यां दिशि सूर्यस्य गतिः (सक्थिभ्याम्) अ० ६।९।१। जङ्घाभ्याम् (च) (वशे) (तव) (अत्राः) अ० ९।७।१६। अद भक्षणे−क्त्र। भोजनपदार्थाः। अन्यद् गतम्-अ० ९।७।१६ ॥
