Viewed 148 times
यो वि॒द्यात्स॒प्त प्र॒वतः॑ स॒प्त वि॒द्यात्प॑रा॒वतः॑। शिरो॑ य॒ज्ञस्य॒ यो वि॒द्यात्स व॒शां प्रति॑ गृह्णीयात् ॥
Pad Path
य: । विद्यात् । सप्त । प्रऽवत: । सप्त । विद्यात् । पराऽवत: । शिर: । यज्ञस्य । य: । विद्यात् । स: । वशाम् । प्रति । गृह्णीयात् ॥१०.२॥
Atharvaveda » Kand:10» Sukta:10» Paryayah:0» Mantra:2
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
ईश्वर शक्ति की महिमा का उपदेश।
Word-Meaning: - (यः) जो [विद्वान्] (सप्त) सात [२ हाथ, २ पाँव, १ पायु, १ उपस्थ और १ उदर] (प्रवतः) उत्तम गतिवाले [लोकों] को (विद्यात्) जाने, और (सप्त) सात [२ कान, २ नथने, २ आँखें और १ मुख] (परावतः) दूर गतिवाले [लोकों] को (विद्यात्) जान जावे। (यः) जो (यज्ञस्य) यज्ञ [श्रेष्ठकर्म] के (शिरः) शिर [प्रधान अपने आत्मा] को (विद्यात्) जान लेवे, (सः) वह [पुरुष] (वशाम्) वशा [कामनायोग्य परमेश्वरशक्ति] को (प्रति) प्रतीति से (गृह्णीयात्) ग्रहण करे ॥२॥
Connotation: - जो मनुष्य अपने शरीर के सात नीचे और सात ऊँचे, चौदह लोकों अर्थात् इन्द्रियों की अद्भुत शक्तियों को अपने आत्मा के सम्बन्ध के सहित जान लेवे, वही पुरुष सबके निर्माता परमेश्वर की शक्ति को साक्षात् करके अपनी शक्ति बढ़ावे ॥२॥
Footnote: २−(यः) विद्वान् (विद्यात्) जानीयात् (सप्त) हस्तपादद्वयपायूपस्थोदररूपान् (प्रवतः) अ० ३।१।४। प्र-वति धात्वर्थे साधने। प्रकृष्टगतीन् लोकान् (सप्त) कर्णनासिकाचक्षुर्द्वयमुखरूपान् (परावतः) अ० ३।४।५। परा-वति धात्वर्थे साधने। दूरगतीन् देशान् (शिरः) प्रधानः स्वात्मेत्यर्थः (यज्ञस्य) श्रेष्ठव्यवहारस्य (सः) पुरुषः (वशाम्) वशिरण्योरुपसंख्यानम्। वा० पा० ३।३।५८। वश कान्तौ-अप्। वशा स्वाधीना−महीधरभाष्ये-यजु० २।१६। वशा कमनीयानि-दयानन्दभाष्ये, ऋक्० २।२४।१३। कमनीयां परमेश्वरशक्तिम् (प्रति) प्रतीत्या (गृह्णीयात्) स्वीकुर्यात् ॥
