यासां॒ राजा॒ वरु॑णो॒ याति॒ मध्ये॑ सत्यानृ॒ते अ॑व॒पश्य॒ञ्जना॑नाम्। या अ॒ग्निं गर्भं॑ दधि॒रे सु॒वर्णा॒स्ता न॒ आपः॒ शं स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥
Pad Path
यासाम् । राजा । वरुण: । याति । मध्ये । सत्यानृते इति सत्यऽअनृते । अवऽपश्यन् । जनानाम् । या: । अग्निम् । गर्भम् । दधिरे । सुऽवर्णा: । ता: । न: । आप: । शम् । स्योना: । भवन्तु ॥
Atharvaveda » Kand:1» Sukta:33» Paryayah:0» Mantra:2
Reads 69 times
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
सूक्ष्म तन्मात्राओं का विचार।
Word-Meaning: - (यासाम्) जिन तन्मात्राओं के (मध्ये) बीच में (वरुणः) सर्वश्रेष्ठ (राजा) राजा परमेश्वर (जनानाम्) सब जन्मवाले जीवों के (सत्यानृते) सत्य और असत्य को (अवपश्यन्) देखता हुआ (याति) चलता है। (याः) जिन (सुवर्णाः) सुन्दर रूपवाली (आपः) तन्मात्राओं ने (अग्निम्) बिजुलीरूप अग्नि को (गर्भम्) गर्भ के समान (दधिरे) धारण किया था, (ताः) वे [तन्मात्राएँ] (नः) हमारे लिये (शम्) शुभ करनेहारी और (स्योनाः) सुख देनेवाली (भवन्तु) होवें ॥२॥
Connotation: - इन तन्मात्राओं का नियन्ता अर्थात् संयोजक और वियोजक (वरुण राजा) परमेश्वर है, वही सब जीवों के पुण्य-पाप को देखकर यथावत् फल देता है। इनके गुणों से उपकार लेकर मनुष्यों को सुख भोगना चाहिये ॥२॥
Footnote: २−यासाम्। अपाम् तन्मात्राणाम्। राजा। १।१०।१। ईश्वरः। नियन्ता। वरुणः। १।३।३। वृणोति सर्वं, व्रियते अन्यैरिति वरुणः। सर्व−वरणीयः परमेश्वरः। याति। गच्छति। व्याप्नोति। मध्ये। अघ्न्यादयश्च। उ० ४।११२। इति मन ज्ञाने-यक्, नस्य धः। अन्तर्वर्त्तिनि भागे। सत्य-अनृते। सद्भ्यो हितम्। सत्-यत्। सत्यं, यथार्थं, तथ्यम्। न ऋतम्। अनृतम् असत्यम्, मिथ्याकरणम्, सत्यं च असत्यं च उभे कर्मणी। अव-पश्यन्। दृशिर्-शतृ। अवलोकयन् विजानन्। जनानाम्। १।८।१। जन्मवतां लोकानाम्। अन्यद् गतम् म० १ ॥
