वांछित मन्त्र चुनें

आ प॑वस्व सह॒स्रिणं॑ र॒यिं गोम॑न्तम॒श्विन॑म् । पु॒रु॒श्च॒न्द्रं पु॑रु॒स्पृह॑म् ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ā pavasva sahasriṇaṁ rayiṁ gomantam aśvinam | puruścandram puruspṛham ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

आ । प॒व॒स्व॒ । स॒ह॒स्रिण॑म् । र॒यिम् । गोऽम॑न्तम् । अ॒श्विन॑म् । पु॒रु॒ऽच॒न्द्रम् । पु॒रु॒ऽस्पृहम् ॥ ९.६२.१२

ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:62» मन्त्र:12 | अष्टक:7» अध्याय:1» वर्ग:26» मन्त्र:2 | मण्डल:9» अनुवाक:3» मन्त्र:12


344 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - हे सेनाधीश ! (सहस्रिणम्) आप प्रत्येक प्रकार के (गोमन्तम् अश्विनम्) गो-अश्वादि के सहित (चन्द्रम्) हर्षोत्पादक (पुरुस्पृहम्) अनके लोगों से प्रार्थनीय (पुरु रयिम्) बहुत से धन को (आ पवस्व) सर्वथा सञ्चित करिये ॥१२॥
भावार्थभाषाः - इस मन्त्र में परमात्मा ने सेनाधीश के गुणों का वर्णन किया है कि सेनाधीश सहस्र प्रकार के ऐश्वर्यों को प्रजाजनों के लिये उत्पन्न करे ॥१२॥
344 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

पुरुश्चन्द्रं पुरुस्पृहं [ रयिम् ]

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे सोम ! तू (रयिम्) = ऐश्वर्य को (आपवस्व) = हमारे लिये सर्वथा प्राप्त करा । उस रयि को, जो कि (सहस्रिणम्) = [सहस्] आनन्द का कारणभूत है। (गोमन्तम्) = प्रशस्त ज्ञानेन्द्रियोंवाला है। तथा (अश्विनम्) = प्रशस्त कर्मेन्द्रियोंवाला है । सोमरक्षण से ज्ञानेन्द्रियाँ व कर्मेन्द्रियाँ उत्तम बनती हैं, जीवन आनन्दमय होता है । [२] उस रयि को, हे सोम ! तू प्राप्त करा, जो कि (पुरुश्चन्द्रम्) = पालक व पूरक होता हुआ आह्लाद को देनेवाला है तथा (पुरुस्पृहम्) = पालक व पूरक होने के कारण स्पृहणीय है । सोम से प्राप्त कराया गया यह रयि ही 'तेज, वीर्य, बल व ओज, ज्ञान व आनन्द' के रूप में प्रकट होता है और जीवन को स्पृहणीय बना देता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - शरीर में सुरक्षित सोम शरीर के लिये अद्भुत रयि को देनेवाला होता है। इस रयि के परिणामस्वरूप जीवन उत्तम ज्ञानेन्द्रियोंवाला, उत्तम कर्मेन्द्रियोंवाला व आनन्दमय बनता है ।
344 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - हे सेनाधिपते ! (सहस्रिणम्) भवान् अनेकविधैः (गोमन्तम् अश्विनम्) गवाश्वादिभिः सह (चन्द्रम्) आनन्दजनकं (पुरुस्पृहम्) सर्वजनप्रार्थनीयम् (पुरु रयिम्) अधिकं धनं (आ पवस्व) सर्वथा सञ्चिनोतु ॥१२॥
344 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O Soma, come, flow and bring us piety and purity of a thousandfold wealth of lands, cows, literature and culture, horses, speed and progressive success all beautiful and universally cherished.