स न॑ ऊ॒र्जे व्य१॒॑व्ययं॑ प॒वित्रं॑ धाव॒ धार॑या । दे॒वास॑: शृ॒णव॒न्हि क॑म् ॥
अंग्रेज़ी लिप्यंतरण
मन्त्र उच्चारण
sa na ūrje vy avyayam pavitraṁ dhāva dhārayā | devāsaḥ śṛṇavan hi kam ||
पद पाठ
सः । नः॒ । ऊ॒र्जे । वि । अ॒व्यय॑म् । प॒वित्र॑म् । धा॒व॒ । धार॑या । दे॒वासः॑ । शृ॒णव॑न् । हि । क॒म् ॥ ९.४९.४
ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:49» मन्त्र:4
| अष्टक:7» अध्याय:1» वर्ग:6» मन्त्र:4
| मण्डल:9» अनुवाक:2» मन्त्र:4
363 बार पढ़ा गया
आर्यमुनि
पदार्थान्वयभाषाः - हे परमात्मन् ! (सः) वह आप (ऊर्जे) ज्ञान और क्रिया में बलप्राप्ति के लिये (नोऽव्ययं पवित्रम्) हमारे अन्तःकरण को निश्चल करके (धारया धाव) ज्ञान की धारा से शुद्ध करें और हे भगवन् ! (कम्) आपकी उच्चारित वेदवाणियों को (देवासः हि) दिव्य गुणवाले विद्वान् ही (शृणवन्) सुनें ॥४॥
भावार्थभाषाः - जो लोग दिव्य शक्तिवाले होते हैं, वे ही परमात्मा की वेदरूपी वाणी का श्रवण मनन आदि कर सकते हैं, अन्य नहीं ॥४॥
363 बार पढ़ा गया
हरिशरण सिद्धान्तालंकार
पवित्र हृदय में प्रभु-प्रेरणा का श्रवण
पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे सोम! (सः) = वह तू (नः) = हमें ऊर्जे बल व प्राणशक्ति को प्राप्त कराने के लिये (धाव) = प्राप्त हो (अव्ययम्) = [अ-वि- अय्] इधर-उधर न भटकनेवाले (पवित्रम्) = पवित्र हृदय को तू (वि धाव) = विशेष रूप से शुद्ध कर डाल। [२] (हि) = जिससे निश्चयपूर्वक (देवासः) = देववृत्ति के बनकर हम लोग (कम्) = प्रभु की सुखकर प्रेरणा को (शृण्वन्) = सुननेवाले बनें। हमें अन्तः स्थित प्रभु की प्रेरणा सुन पड़े। यह प्रेरणा हमें उत्थान की ओर ले जाकर देव बनाती है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोमरक्षण से हृदय पवित्र व न भटकनेवाला बनता है । वहाँ प्रभु की प्रेरणा सुन पड़ती है।
363 बार पढ़ा गया
आर्यमुनि
पदार्थान्वयभाषाः - हे परमात्मन् ! (सः) स त्वं (ऊर्जे) ज्ञाने तथा क्रियायां च बलप्राप्तये (नोऽव्ययं पवित्रम्) ममान्तःकरणं निश्चलं कृत्वा (धारया धाव) ज्ञानस्य धारया शुद्धं कुरु। अथ च हे जगदीश्वर ! (कम्) भवदुच्चारितां वेदवाणीं (देवासः हि) दिव्यगुणयुक्ता विद्वांस एव (शृणवन्) शृण्वन्तु ॥४॥
363 बार पढ़ा गया
डॉ. तुलसी राम
पदार्थान्वयभाषाः - For energy, give us showers in streams of imperishable purity of heart, and let the noble devotees hear the blissful music of the rain.
