वांछित मन्त्र चुनें

अ॒ग्निं व॑: पू॒र्व्यं गि॒रा दे॒वमी॑ळे॒ वसू॑नाम् । स॒प॒र्यन्त॑: पुरुप्रि॒यं मि॒त्रं न क्षे॑त्र॒साध॑सम् ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

agniṁ vaḥ pūrvyaṁ girā devam īḻe vasūnām | saparyantaḥ purupriyam mitraṁ na kṣetrasādhasam ||

पद पाठ

अ॒ग्निम् । वः॒ । पू॒र्व्य॑म् । गि॒रा । दे॒वम् । ई॒ळे॒ । वसू॑नाम् । स॒प॒र्यन्तः॑ । पु॒रु॒ऽप्रि॒यम् । मि॒त्रम् । न । क्षे॒त्र॒ऽसाध॑सम् ॥ ८.३१.१४

ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:31» मन्त्र:14 | अष्टक:6» अध्याय:2» वर्ग:40» मन्त्र:4 | मण्डल:8» अनुवाक:5» मन्त्र:14


397 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वज्जनो ! (वः) आप लोगों के मध्य जैसे मैं (पूर्व्यम्) पुरातन (वसूनाम्+देवम्) धनों के देव महाधनेश (अग्निम्) परमात्मा की (ईळे) स्तुति करता हूँ, वैसे ही आप लोग भी (मित्रम्+न) सबके मित्र अतएव (पुरुप्रियम्) बहुप्रिय=सर्वप्रिय (क्षेत्रसाधसम्) पृथिवी आदि लोक-लोकान्तर के उत्पादक परमात्मा को (सपर्यन्तः) पूजते हुए स्तुति कीजिये। अर्थात् कुपथ को त्याग सुपथ पर आइए ॥१४॥
397 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'वशु प्रदाता' प्रभु

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (अग्निम्) = उस अग्रेणी प्रभु का (गिरा) = ज्ञान की वाणियों से (ईडे) = मैं स्तवन करता हूँ। (वः पूर्व्यम्) = जो तुम सबका पालन व पूरण करनेवालों में उत्तम है, (वसूनां देवम्) = सब वसुओं का देनेवाला है। इस प्रभु का मैं स्तवन करता हूँ। [२] उस (पुरुप्रियम्) = पालक व पूरक [पुरु] तथा प्रीणित करनेवाले प्रभु को, जो (मित्रं न) = एक मित्र के समान (क्षेत्रसाधसम्) = इस हमारे शरीर रूप क्षेत्र को सिद्ध करनेवाले हैं। उस प्रभु को (सपर्यन्तः) = पूजते हुए हम वसुओं की याचना करते हैं। प्रभु ही हमारे निवास के लिये आवश्यक सब वसुओं के देनेवाले हैं।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम उस पूर्व्य अग्नि का स्तवन करें। वे अग्रेणी प्रभु ही सब वसुओं को देकर हमारे जीवनयज्ञ को सिद्ध करते हैं।
397 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वांसः ! वो युष्माकं मध्ये यथाऽहम्। पूर्व्यं पुरातनम्। वसूनाम् धनानां देवमीशं धनेशमित्यर्थः (अग्निम्) महेशम्। गिरा=वाण्या। ईळे स्तौमि। तथा यूयमपि। मित्रं न मित्रमिव सर्वेषां मित्रभूतम्। अतः पुरुप्रियम् बहुप्रियं सर्वप्रियम्। तथा क्षेत्रसाधसम्। क्षियन्ति निवसन्ति जीवा यत्र तत्र क्षेत्रं जगद्रूपं भूमिः। तत्साधयितारम् सर्वोत्पादकमित्यर्थः। ईदृशं महेशम् सपर्यन्तः पूजयन्तः सन्तः। स्तुतः ॥१४॥
397 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - With sincere word and thought I serve and adore Agni, eternal and gracious lord of wealth and prosperity. You too serve the same lord of universal love as a friend, the lord giver of fulfilment to us in our existential state of being.