वांछित मन्त्र चुनें
548 बार पढ़ा गया

अ॒मी॒व॒हा वा॑स्तोष्पते॒ विश्वा॑ रू॒पाण्या॑वि॒शन्। सखा॑ सु॒शेव॑ एधि नः ॥१॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

amīvahā vāstoṣ pate viśvā rūpāṇy āviśan | sakhā suśeva edhi naḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अ॒मी॒व॒ऽहा। वा॒स्तोः॒। प॒ते॒। विश्वा॑। रू॒पाणि॑। आ॒ऽवि॒शन्। सखा॑। सु॒ऽशेवः॑। ए॒धि॒। नः॒ ॥१॥

548 बार पढ़ा गया
ऋग्वेद » मण्डल:7» सूक्त:55» मन्त्र:1 | अष्टक:5» अध्याय:4» वर्ग:22» मन्त्र:1 | मण्डल:7» अनुवाक:3» मन्त्र:1


स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब आठ ऋचावाले पचपनवें सूक्त का प्रारम्भ है, इसके प्रथम मन्त्र में घर का स्वामी क्या करे, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (वास्तोष्पते) घर के स्वामी ! जिस घर में (विश्वा) सब (रूपाणि) रूप (आविशन्) प्रवेश करते हैं वहाँ (नः) हम लोगों के लिये (अमीवहा) रोग हरनेवाले (सखा) मित्र (सुशेवः) सुन्दर सुखवाले होते हुए (एधि) प्रसिद्ध हूजिये ॥१॥
भावार्थभाषाः - हे गृहस्थो ! तुम सर्व प्रकार उत्तम घरों को बना कर सुखी होओ ॥१॥

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

अमीवहा

पदार्थान्वयभाषाः - पदार्थ- हे (वास्तो:-पते) = गृह, देह और राष्ट्र के पालक प्रभो ! गृहपते! राजन् ! तेरे अधीन (विश्वा रूपाणि) = सब प्रकार के नाना रूप अर्थात् जीव बसते हैं। तू (अमीव-हा:) = सब प्रकार के रोगों, कष्टों का नाशक और (सु-शेवः) = उत्तम सुखदायक (न:) = हमारा (सखा एधि) = मित्र हो ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - राजा, प्रजा मित्र भाव से रहे, जिससे राष्ट्र में विद्वेष न फैल सके।

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथ गृहपतिः किं कुर्यादित्याह ॥

अन्वय:

हे वास्तोष्पते ! यत्र गृहे विश्वा रूपाण्याविशन् तत्र नोऽमीवहा सखा सुशेवः सन्नेधि ॥१॥

पदार्थान्वयभाषाः - (अमीवहा) योऽमीवान् रोगान् हन्ति (वास्तोः) गृहस्य (पते) स्वामिन् (विश्वा) सर्वाणि (रूपाणि) (आविशन्) आविशन्ति (सखा) सुहृत् (सुशेवः) सुष्ठुसुखः (एधि) भव (नः) अस्मभ्यम् ॥१॥
भावार्थभाषाः - हे गृहस्था ! यूयं सर्वप्रकाराण्युत्तमानि गृहाणि निर्माय सुखिनो भवत ॥१॥

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Vastoshpati, father and guardian of the abode of life (in body, family and the nation), destroyer of pain, suffering and disease, in all forms of life and its organisation your power and presence is reflected. Pray be our friend and saviour, giver of peace and bliss free from strain.

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)

या सूक्तात गृहस्थाचे काम व गुण यांचे वर्णन असल्यामुळे या सूक्ताच्या अर्थाची पूर्व सूक्तार्थाबरोबर संगती जाणावी.

भावार्थभाषाः - हे गृहस्थांनो ! तुम्ही सर्व प्रकारे उत्तम घरे निर्माण करून सुखी व्हा. ॥ १ ॥