वांछित मन्त्र चुनें

त्वामी॑ळे॒ अध॑ द्वि॒ता भ॑र॒तो वा॒जिभिः॑ शु॒नम्। ई॒जे य॒ज्ञेषु॑ य॒ज्ञिय॑म् ॥४॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

tvām īḻe adha dvitā bharato vājibhiḥ śunam | īje yajñeṣu yajñiyam ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

त्वाम्। ई॒ळे॒। अध॑। द्वि॒ता। भ॒र॒तः। वा॒जिऽभिः॑। शु॒नम्। ई॒जे। य॒ज्ञेषु॑। य॒ज्ञिय॑म् ॥४॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:16» मन्त्र:4 | अष्टक:4» अध्याय:5» वर्ग:21» मन्त्र:4 | मण्डल:6» अनुवाक:2» मन्त्र:4


397 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्यों को क्या करना चाहिये, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वन् ! जैसे मैं (यज्ञेषु) समागमरूप यज्ञों में (यज्ञियम्) यज्ञ करने योग्य (त्वाम्) आप विद्वान् की (ईळे) प्रशंसा करता हूँ (अध) इसके अनन्तर (द्विता) दो पढ़ाने और पढ़नेवाले वा उपदेश करने वा उपदेश पाने योग्यों का (भरतः) धारण और पोषण करनेवाला मैं (वाजिभिः) विज्ञानादिकों से (शुनम्) सुख की (ईजे) सङ्गति करता हूँ, वैसे आप सङ्गति कीजिये ॥४॥
भावार्थभाषाः - विद्वानों को चाहिये कि परस्पर विद्या की उन्नति करके अन्यों को ग्रहण करावें ॥४॥
397 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

ज्ञान, शक्ति व यज्ञों द्वारा प्रभु का उपासन

पदार्थान्वयभाषाः - [१] अब (द्विता) = ज्ञान व शक्ति का विस्तार करने के द्वारा [द्वौ तनोति] (भरतः) = अपना ठीक से पोषण करनेवाला मैं (वाजिभिः) = इन इन्द्रियाश्वों से (शुनम्) = आनन्दमय (त्वां ईडे) = आपका ही स्तवन करता हूँ। उपासक वही है जो ज्ञान व शक्ति के भरण के लिये यत्नशील होता है । [२] मैं (यज्ञियम्) = पूजनीय आपको (यज्ञेषु) = यज्ञों में श्रेष्ठतम कर्मों में (ईजे) = उपासित करता हूँ। 'यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः'।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु का उपासन 'ज्ञान व शक्ति की प्राप्ति तथा यज्ञों' से होता है।
397 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्यैः किं कर्त्तव्यमित्याह ॥

अन्वय:

हे विद्वन् ! यथाऽहं यज्ञेषु यज्ञियं त्वामीळेऽध द्विता भरतोऽहं वाजिभिः शुनमीजे तथा त्वं यज ॥४॥

पदार्थान्वयभाषाः - (त्वाम्) विद्वांसम् (ईळे) प्रशंसामि (अध) आनन्तर्य्ये (द्विता) द्वयोरध्यापकाध्येत्रोरुपदेष्ट्रुपदेश्ययोर्भावः (भरतः) धर्ता पोषकः (वाजिभिः) विज्ञानादिभिः (शुनम्) सुखम् (ईजे) यजामि (यज्ञेषु) सङ्गतिमयेषु (यज्ञियम्) यज्ञं कर्त्तुमर्हम् ॥४॥
भावार्थभाषाः - विद्वद्भिः परस्परैर्विद्योन्नतिं विधायाऽन्येभ्यो ग्राहयितव्या ॥४॥
397 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - I worship you, lord both immanent and transcendent, with all my knowledge, power and potential. You are the ordainer and sustainer of life. I pray for your gift of peace and well-being and yearn for your company, adorable lord, in the yajna of corporate action.
397 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should men do is told further.

अन्वय:

O enlightened person ! as I admire you who are fit to perform Yajnas (of all kinds) in the acts of noble association and being upholder and sustainer in two ways of the teacher and the taught, the preacher and the preached or audience, with knowledge etc., I unite men with happiness. So you should also unite them well.

भावार्थभाषाः - It is the duty of the enlightened persons to acquire knowledge and advance (promote) its cause by giving it to others.
397 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - विद्वानांनी परस्पर विद्येची उन्नती करून इतरांना ग्रहण करवावी. ॥ ४ ॥