वांछित मन्त्र चुनें

उप॑ त्वा र॒ण्वसं॑दृशं॒ प्रय॑स्वन्तः सहस्कृत। अग्ने॑ ससृ॒ज्महे॒ गिरः॑ ॥३७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

upa tvā raṇvasaṁdṛśam prayasvantaḥ sahaskṛta | agne sasṛjmahe giraḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

उप॑। त्वा॒। र॒ण्वऽस॑न्दृशम्। प्रय॑स्वन्तः। स॒हः॒ऽकृ॒त॒। अग्ने॑। स॒सृ॒ज्महे॑। गिरः॑ ॥३७॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:16» मन्त्र:37 | अष्टक:4» अध्याय:5» वर्ग:28» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:2» मन्त्र:37


353 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

मनुष्य कैसे वाणी को प्रयुक्त करें, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (सहस्कृत) सहसा कार्य्यकर्ता (अग्ने) अग्नि के सदृश तेजस्वी विद्वन् ! (प्रयस्वन्तः) प्रयत्न करते हुए हम लोग जिन (गिरः) वाणियों को (ससृज्महे) अत्यन्त प्रकट करें उनसे (रण्वसन्दृशम्) रमणीय के तुल्य (त्वा) आपको (उप) समीप में अत्यन्त प्रकट करें ॥३७॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यों को चाहिये कि जैसे अपने प्रयोजन की प्रिय वाणी हृदय को प्रिय होती है, वैसे अन्य जनों के प्रयोजन को भी समझें ॥३७॥
353 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'रण्वसन्द्वक्' प्रभु

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (अग्ने) = प्रकाशमय प्रभो ! (रण्वसन्दृशम्) = रमणीय दर्शनवाले आपके (उप) = समीप स्थित होते हुए हम (गिरः ससृज्महे) = ज्ञान की वाणियों को उत्पन्न करते हैं। आपकी उपासना हमारे ज्ञानवर्धन का कारण बनती है। [२] हे (सहस्कृत) = हमारे में इस ज्ञान के द्वारा शत्रु-मर्षक बल को उत्पन्न करनेवाले प्रभो ! हम आप से दिये गये इस ज्ञान के द्वारा ही (प्रयस्वन्तः) = प्रकृष्ट उद्योगोंवाले होते हैं। ज्ञान हमारे जीवनों व प्रयत्नों को पवित्र करता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- उस अग्नि की उपासना करते हुए हम उत्कृष्ठ ज्ञान को प्राप्त करते हैं। इस ज्ञान से प्रकृष्ट प्रयत्नोंवाले होते हैं।
353 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

मनुष्यैः कीदृशी वाक् प्रयोक्तव्येत्याह ॥

अन्वय:

हे सहस्कृताग्ने ! प्रयस्वन्तो वयं या गिरः ससृज्महे ताभी रण्वसन्दृशं त्वोप ससृज्महे ॥३७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (उप) (त्वा) त्वाम् (रण्वसन्दृशम्) रमणीयसदृशम् (प्रयस्वन्तः) प्रयतमानाः (सहस्कृत) यः सहसा करोति तत्सम्बुद्धौ (अग्ने) पावक इव विद्वान् (ससृज्महे) भृशं सृजेम (गिरः) वाचः ॥३७॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यैर्यथा स्वार्थप्रिया वाग्घृद्या भवति तथैवान्यार्थापि वेद्या ॥३७॥
353 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Agni, blazing light of life, lord of bliss and beatific vision, source giver of the power of action and forbearance, blest with the food of life and light of the spirit, we sing songs of adoration and send up our words of gratitude to you.
353 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What kind of speech should be used by men is told.

अन्वय:

O enlightened person! purifier like the fire, as we being industrious use good speeches for our purposes, so let us always manifest such true and sweet words for you also whose look is lovely and who do things with energy.

भावार्थभाषाः - Men should know that as they like pleasant speech to be used for their delight, so they should use that for others also.
353 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जशी आपल्या प्रयोजनासाठी प्रियवाणी हृदयाला चांगली वाटते तसे इतरांच्या प्रयोजनालाही जाणावे. ॥ ३७ ॥