वांछित मन्त्र चुनें

स प्र॑त्न॒वन्नवी॑य॒साग्ने॑ द्यु॒म्नेन॑ सं॒यता॑। बृ॒हत्त॑तन्थ भा॒नुना॑ ॥२१॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

sa pratnavan navīyasāgne dyumnena saṁyatā | bṛhat tatantha bhānunā ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सः। प्र॒त्न॒ऽवत्। नवी॑यसा। अग्ने॑। द्यु॒म्नेन॑। स॒म्ऽयता॑। बृ॒हत्। त॒त॒न्थ॒। भा॒नुना॑ ॥२१॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:16» मन्त्र:21 | अष्टक:4» अध्याय:5» वर्ग:25» मन्त्र:1 | मण्डल:6» अनुवाक:2» मन्त्र:21


415 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्यों को क्या करना चाहिये, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (अग्ने) अग्नि के समान तेजस्वी विद्वन् ! जैसे सूर्य्य (भानुना) किरण से (प्रत्नवत्) प्राचीन के सदृश (बृहत्) बड़े को (ततन्थ) विस्तृत करता है, वैसे (सः) वह आप (नवीयसा) अत्यन्त नवीन (संयता) उत्तम प्रकार देते हैं जिससे, उस (द्युम्नेन) धन वा यश से हम लोगों को विस्तृत करो ॥२१॥
भावार्थभाषाः - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। जो सूर्य्य के सदृश यशस्वी होते हैं, वे नवीन-नवीन प्रतिष्ठा को प्राप्त होते हैं ॥२१॥
415 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

पुराणा, परन्तु नया [वेदज्ञान]

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (अग्ने) = परमात्मन् ! (सः) = वे आप (प्रत्नवत्) = अत्यन्त प्राचीन की तरह होते हुए भी (नवीयसा) = नवीन व अतिशयेन स्तुत्य (द्युम्नेन) = द्योतमान (संयता) = [संगच्छता] हमारे जीवन में संगत होते हुए (भानुना) = ज्ञान के प्रकाश से (बृहत् ततन्थ) = खूब ही हमारी शक्तियों का विस्तार करते हैं । [२] प्रभु से दिया जानेवाला यह वेदज्ञान अत्यन्त प्रचीन है। अत्यन्त प्राचीन होता हुआ भी यह नवीन-सा है 'देवस्य पश्य काव्यं न ममार न जीर्यति'। यह ज्ञान खूब ही दीप्त है। हमारे जीवन में जब यह अनूदित होता है, तो खूब ही हमारी शक्तियों को बढ़ाता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु हमारे लिये अपने अजरामर काव्य वेद द्वारा ज्ञान देते हैं। यह ज्ञान हमारी सब शक्तियों के विकास का कारण होता है ।
415 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्यैः किं कर्त्तव्यमित्याह ॥

अन्वय:

हे अग्ने ! यथा सूर्य्यो भानुना प्रत्नवद्बृहत्ततन्थ तथा स त्वं नवीयसा संयता द्युम्नेनास्मांस्तनु ॥२१॥

पदार्थान्वयभाषाः - (सः) (प्रत्नवत्) प्राचीनवत् (नवीयसा) अतिशयेन नवीनेन (अग्ने) अग्निरिव विद्वन् (द्युम्नेन) धनेन यशसा वा (संयता) संयच्छन्ति येन तेन (बृहत) महत् (ततन्थ) तनोति (भानुना) किरणेन ॥२१॥
भावार्थभाषाः - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः । ये सूर्य्यवद्यशस्विनो भवन्ति ते नूतनां प्रतिष्ठां लभन्ते ॥२१॥
415 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Agni, light of life, pioneer of the world, just as the sun with its splendour of light reveals and illuminates the world more and more as ever before, so you too, as ever before, with latest, well controlled and onward moving light and wealth, honour and excellence of knowledge, pervade, illuminate and expand the world of humanity.
415 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should men do is told.

अन्वय:

O enlightened person 1 purifier like the fire as the sun overspreads light with rays as of old, in the same manner, with quite new and well controlled wealth (or good reputation) spread over us light of knowledge and happiness.

भावार्थभाषाः - Those who are glorious like the sun, attain every new glory.
415 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. जे सूर्याप्रमाणे यशस्वी होतात त्यांना नवनवीन प्रतिष्ठा प्राप्त होते. ॥ २१ ॥