वांछित मन्त्र चुनें
391 बार पढ़ा गया

विप्रे॑भिर्विप्र सन्त्य प्रात॒र्याव॑भि॒रा ग॑हि। दे॒वेभिः॒ सोम॑पीतये ॥३॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

viprebhir vipra santya prātaryāvabhir ā gahi | devebhiḥ somapītaye ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

विप्रे॑भिः। वि॒प्र॒। स॒न्त्य॒। प्रा॒त॒र्याव॑ऽभिः। आ। ग॒हि॒। दे॒वेभिः॑। सोम॑ऽपीतये ॥३॥

391 बार पढ़ा गया
ऋग्वेद » मण्डल:5» सूक्त:51» मन्त्र:3 | अष्टक:4» अध्याय:3» वर्ग:5» मन्त्र:3 | मण्डल:5» अनुवाक:4» मन्त्र:3


स्वामी दयानन्द सरस्वती

विद्वानों के साथ विद्वान् क्या करे, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (सन्त्य) वर्त्तमान में श्रेष्ठ (विप्र) बुद्धिमान् ! आप (प्रातर्यावभिः) प्रातःकाल में जानेवाले (देवेभिः) विद्वानों के और (विप्रेभिः) बुद्धिमानों के साथ (सोमपीतये) सोमलता नामक ओषधि के रस के पान के लिये (आ, गहि) प्राप्त हूजिये ॥३॥
भावार्थभाषाः - जब विद्वानों के साथ विद्वानों का सङ्ग होता है, तब ऐश्वर्य्य का प्रादुर्भाव होता है ॥३॥

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

विप्र-सन्त्य

पदार्थान्वयभाषाः - [१] प्रभु कहते हैं कि- हे (विप्र) = अपना विशेषरूप से पूरण करनेवाले सन्त्य सम्भजन में उत्तम पुरुष! तू (प्रातः यावभिः) = प्रातः काल से ही कर्त्तव्यकर्मों में गतिवाले (विप्रेभिः) = ज्ञानी अपना पूरण करनेवाले (देवेभिः) = देव वृत्तिवाले पुरुषों के साथ (सोमपीतये) = सोम के रक्षण के लिये (आगहि) = हमारे समीप आनेवाला हो। [२] सोमरक्षण के लिये आवश्यक है कि [क] हमारे में न्यूनताओं को दूर करने की भावना हो, [ख] प्रभु भक्ति की ओर हमारा झुकाव हो, [ग] क्रियाशील, ज्ञानी पुरुषों के साथ हमारा संग हो ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम सोमरक्षण के लिये कटिबद्ध हों। विप्र बनें, सन्त्य बनें तथा देवों के संगवाले हों।

स्वामी दयानन्द सरस्वती

विद्वद्भिस्सह विद्वान् किङ्कुर्य्यादित्याह ॥

अन्वय:

हे सन्त्य विप्र ! त्वं प्रातर्यावभिर्देवेभिर्विप्रेभिस्सह सोमपीतय आ गहि ॥३॥

पदार्थान्वयभाषाः - (विप्रेभिः) मेधाविभिः (विप्र) मेधाविन् (सन्त्य) सन्तौ वर्त्तमानो साधो (प्रातर्यावभिः) ये प्रातर्यान्ति तैः (आ) (गहि) आगच्छ (देवेभिः) विद्वद्भिस्सह (सोमपीतये) सोमस्य पानाय ॥३॥
भावार्थभाषाः - यदा विद्वद्भिस्सह विदुषां सङ्गो जायते तदैश्वर्य्यस्य प्रादुर्भावो भवति ॥३॥

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O vipra, vibrant scholar, eminent sage of the present age, come with other scholars, with the knowledge and freshness of the morning light and breeze which stir and radiate with the dawn. Come with the divines for a drink of the soma we have distilled.

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should a learned person do with other enlightened persons is told.

अन्वय:

O good and wise enlightened person! come with the wise men in the morning to drink the Soma juice and for the protection of prosperity.

भावार्थभाषाः - When there is association of the highly learned persons with other similar enlightened men, the prosperity arises there.
टिप्पणी: Though the word सोमपीतये has been interpreted in the Sanskrit commentary as सोमस्य पानाय । = For drinking Soma juice, in the purport ऐश्वर्यस्य प्रादुर्भावो भवति । = these words denote that Dayananda takes also ऐश्वर्यम् or prosperity also its meaning षु प्रसवैश्वर्ययो: । (स्वाः ) पानाय रक्षणाय ।

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जेव्हा विद्वानांबरोबर विद्वानांची संगती होते तेव्हा ऐश्वर्याचा प्रादुर्भाव होतो. ॥ ३ ॥