वांछित मन्त्र चुनें

उ॒त नो॒ ब्रह्म॑न्नविष उ॒क्थेषु॑ देव॒हूत॑मः। शं नः॑ शोचा म॒रुद्वृ॒धोऽग्ने॑ सहस्र॒सात॑मः॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

uta no brahmann aviṣa uktheṣu devahūtamaḥ | śaṁ naḥ śocā marudvṛdho gne sahasrasātamaḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

उ॒त। नः॒। ब्रह्म॑न्। अ॒वि॒षः॒। उ॒क्थेषु॑। दे॒व॒ऽहूत॑मः। शम्। नः॒। शो॒च॒। म॒रुत्ऽवृ॑धः। अग्ने॑। स॒ह॒स्र॒ऽसात॑मः॥

ऋग्वेद » मण्डल:3» सूक्त:13» मन्त्र:6 | अष्टक:3» अध्याय:1» वर्ग:13» मन्त्र:6 | मण्डल:3» अनुवाक:2» मन्त्र:6


387 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - हे (अग्ने) अग्नि के तुल्य कीर्त्ति से प्रकाशमान ! आप (ब्रह्मन्) धन और (उक्थेषु) प्रशंसनीय पदार्थों के निमित्त (नः) हमको (अविषः) संयुक्त कीजिये (उत) और (देवहूतमः) विद्वानों से अतिप्रशंसा को प्राप्त (सहस्रसातमः) असङ्ख्य उपदेश वा धनों को अत्यन्त देनेवाले आप (मरुद्वृधः) मनुष्यों से बढ़ते हुए (नः) हमारे (शम्) सुख का (शोच) विचार कीजिये वा सुख प्राप्त कीजिये ॥६॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यों को चाहिये कि विद्वानों के शरण जाके प्रथम से ब्रह्मचर्य्य विद्या आदि का ग्रहण तदनन्तर धन ऐश्वर्य्य की वृद्धि के उपाय की प्रार्थना करें और फिर धन को प्राप्त होके उत्तम विद्यावान् पुरुषों और श्रेष्ठ मार्ग में खर्चें ॥६॥
387 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

ब्रह्म+उक्थ (ज्ञान+स्तवन)

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (अग्ने) = परमात्मन् ! (देवहूतमः) = आप देवों द्वारा अधिक से अधिक (आह्वान) = योग्य होते हैं। आप (नः) = हमें (ब्रह्मन्) = [ब्रह्मणि] ज्ञानप्राप्ति में (अविष:) = रक्षित करिए। आप से रक्षित होकर हम ज्ञान प्राप्त करनेवाले हों। उत और उक्थेषु स्तोत्रों में (अविष:) आप हमारा रक्षण करिए । आप से रक्षित हुए हुए हम स्तुति आदि कार्यों को सम्यक् सम्पन्न करनेवाले हों। [२] हे प्रभो ! आप (मरुद् वृधः) = प्राणों से बढ़नेवाले हैं। प्राणायाम से चित्तवृत्ति का निरोध होकर हमें आपका दर्शन होता है। (सहस्त्रसातमः) = आप हजारों धनों को देनेवाले हैं। आप (नः) = हमारे लिए (शम्) = शान्तिकर होते हुए शोच-दीप्त होइए। आपके उपासन से हमें शान्ति व दीप्ति प्राप्त हो ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु हमारे ज्ञान व स्तवन की वृत्ति को बढ़ायें। हमें शान्ति व दीप्ति प्राप्त कराएँ ।
387 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह।

अन्वय:

हे अग्ने त्वं ब्रह्मन्नुक्थेषु नोऽविष उत देवहूतमः सहस्रसातमस्त्वं मरुद्वृधो नः शं शोच प्रापय ॥६॥

पदार्थान्वयभाषाः - (उत) अपि (नः) अस्मान् (ब्रह्मन्) ब्रह्मणि धने (अविषः) व्यापयेत् (उक्थेषु) प्रशंसनीयपदार्थेषु (देवहूतमः) देवैर्विद्वद्भिरतिशयेन प्रशंसितः (शम्) सुखम् (नः) अस्माकम् (शोच) विचारय। अत्र द्व्यचोऽतस्तिङ इति दीर्घः। (मरुद्वृधः) मनुष्यैर्वर्धमानान् (अग्ने) अग्निरिव यशसा प्रकाशमान (सहस्रसातमः) यः सहस्रमसङ्ख्यं सनति ददाति सोऽतिशयितः ॥६॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यैर्विदुषः प्राप्य प्रथमतो ब्रह्मचर्य्यविद्यादिग्रहणं ततो धनैश्वर्य्यवर्द्धनोपायो याचनीयो धनं प्राप्य सुपात्रेषु सन्मार्गे व्ययितव्यम् ॥६॥
387 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Agni, lord and light of infinity, let us flow with infinity. Lord most invoked by brilliant people and adored by divine powers of nature, let us advance into celebrations and service of Divinity. Lord adored and exalted by the Maruts, dynamic people and the winds, let peace shine on us and let us shine in peace. Agni, you are the giver of a thousand blessings.
387 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The duties of men are enumerated.

अन्वय:

O learned person ! shining with good reputation like the fire, pervade us in the acquisition of all good objects and wealth. You are praised much among the enlightened men and give thousands of articles. You always think of our welfare. You augment their power with the association of good men and lead us towards the happiness and peace.

भावार्थभाषाः - It is the duty of all men to approach the enlightened persons, first to observe, Brahmacharys and seek knowledge, and secondly to adopt the means of multiplying wealth, with its proper distribution among the deserving persons.
387 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - माणसांनी विद्वानांना शरण जाऊन प्रथमपासून ब्रह्मचर्य विद्या इत्यादींचे ग्रहण करावे. त्यानंतर धन ऐश्वर्याच्या वृद्धी उपायासाठी प्रार्थना करावी व पुन्हा धन प्राप्त करून उत्तम विद्यायुक्त पुरुषांसाठी व श्रेष्ठ कार्यासाठी खर्च करावे. ॥ ६ ॥