वांछित मन्त्र चुनें

ऋ॒तावा॒ यस्य॒ रोद॑सी॒ दक्षं॒ सच॑न्त ऊ॒तयः॑। ह॒विष्म॑न्त॒स्तमी॑ळते॒ तं स॑नि॒ष्यन्तोऽव॑से॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ṛtāvā yasya rodasī dakṣaṁ sacanta ūtayaḥ | haviṣmantas tam īḻate taṁ saniṣyanto vase ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

ऋ॒तऽवा॑। यस्य॑। रोद॑सी॒ इति॑। दक्ष॑म्। सच॑न्ते। ऊ॒तयः॑। ह॒विष्म॑न्तः। तम्। ई॒ळ॒ते॒। तम्। स॒नि॒ष्यन्तः॑। अव॑से॥

ऋग्वेद » मण्डल:3» सूक्त:13» मन्त्र:2 | अष्टक:3» अध्याय:1» वर्ग:13» मन्त्र:2 | मण्डल:3» अनुवाक:2» मन्त्र:2


373 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वन् पुरुष ! (ऋतावा) सत्य की प्रार्थना करनेवाले आप (यस्य) जिसके (दक्षम्) पराक्रम वा चतुराई और (ऊतयः) रक्षा करनेवाले गुण (रोदसी) अन्तरिक्ष और पृथिवी को (सचन्ते) सम्बद्ध करते अर्थात् उनमें व्याप्त होते हैं (तम्) उसके (हविष्मन्तः) प्रशंसा करने योग्य दानयुक्त जन सम्बन्धी होते हैं (तम्) उसकी (अवसे) रक्षा आदि के लिये (सनिष्यन्तः) सेवन करनेवाले लोग (ईळते) प्रशंसा करते हैं, उसीकी प्रशंसा करो ॥२॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्यो ! जिसकी कीर्त्ति आकाश और पृथिवी में व्याप्त, जिसके न्याय से प्रशस्त रक्षा आदि कर्म होते हैं, उसी विद्वान् सभापति की रक्षा आदि के लिये तुम आश्रय करो ॥२॥
373 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

हविष्मान् सनिष्यन्

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (ऋतावा) = वे प्रभु ऋतवाले हैं- ऋत का रक्षण करनेवाले हैं। (यस्य) = जिनके (रोदसी) = द्यावापृथिवी हैं। द्यावापृथिवी के स्वामी वे प्रभु हैं । (ऊतयः) = [अव अवगम, प्राप्ति] प्रभु को जानने व प्राप्त करनेवाले व्यक्ति (दक्षं सचन्ते) = बल को प्राप्त करते हैं । [२] (तम्) = उस ऋत का रक्षण करनेवाले प्रभु को (हविष्मन्तः) = प्रशस्त हविवाले लोग (ईडते) = उपासित करते हैं। [हु दानादनयोः 'हविः'] दानपूर्वक अदन [भक्षण] करनेवाले लोग प्रभु के सच्चे उपासक हैं। (तम्) = उस परमात्मा को (सनिष्यन्तः) = सम्पत्तियों का संविभागपूर्वक सेवन करते हुए लोग (अवसे) = रक्षण के लिए उपासन करते हैं ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु के सच्चे उपासक सदा दानपूर्वक अदन करनेवाले यज्ञशेष का सेवन करनेवाले हैं तथा उपासक वे हैं जो कि संविभागपूर्वक सम्पत्तियों का सेवन करते हैं ।
373 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह।

अन्वय:

हे विद्वन् ऋतावा भवान् यस्य दक्षमूतयश्च रोदसी सचन्ते तं हविष्मन्तः सचन्ते तमवसे सनिष्यन्तः ईळते तमेव प्रशंसतु ॥२॥

पदार्थान्वयभाषाः - (ऋतावा) य ऋतं सत्यं वनुते याचते सः (यस्य) (रोदसी) द्यावापृथिव्यौ (दक्षम्) बलं चातुर्य्यम् (सचन्ते) सम्बध्नन्ति (ऊतयः) रक्षका गुणाः (हविष्मन्तः) प्रशस्तानि हवींषि दानानि विद्यन्ते येषु ते (तम्) (ईळते) प्रशंसन्ति (तम्) (सनिष्यन्तः) सेवनं करिष्यमाणाः (अवसे) रक्षणाद्याय ॥२॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्या यस्य कीर्त्तिर्द्यावापृथिव्योर्व्याप्ता यस्य न्यायेन रक्षणादीनि कर्माणि प्रशंसितानि सन्ति तमेव विद्वांसं सभापतिं रक्षणाद्यायाश्रयत ॥२॥
373 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Devotees human and divine dedicated to the law of the universe, Rtam, and even the heaven and earth and protective forces of nature, obey and participate in the expertise and perfection of systemic existence. Hence the devotees bearing fragrant offerings for yajna and seekers of protection, all these, worship him, i.e., Agni, for favour of joy and fulfilment.
373 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The nature and duties of the learned persons.

अन्वय:

O learned person! you are seeker after truth and its observer. You admires only that great man, whose glory of strength and protecting quality is sung by (the people of) heaven and earth. All the donors glorify and praise all those who desire to share with others for his protection."

भावार्थभाषाः - O men ! for protection and progress, have recourse to that highly learned President of the Assembly, whose glory has spread throughout the heaven and earth and whose actions of protection and advancement with justice are admired by all.
373 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे माणसांनो! ज्याची कीर्ती आकाश व पृथ्वीवर व्याप्त आहे ज्याच्या न्यायामुळे रक्षण इत्यादी प्रशंसनीय कार्य घडतात त्याच विद्वान सभापतीचा रक्षण इत्यादीसाठी आश्रय घ्या. ॥ २ ॥