क इ॒मं वो॑ नि॒ण्यमा चि॑केत व॒त्सो मा॒तॄर्ज॑नयत स्व॒धाभि॑:। ब॒ह्वी॒नां गर्भो॑ अ॒पसा॑मु॒पस्था॑न्म॒हान्क॒विर्निश्च॑रति स्व॒धावा॑न् ॥
ka imaṁ vo niṇyam ā ciketa vatso mātṝr janayata svadhābhiḥ | bahvīnāṁ garbho apasām upasthān mahān kavir niś carati svadhāvān ||
कः। इ॒मम्। वः॒। नि॒ण्यम्। आ। चि॒के॒त॒। व॒त्सः। मा॒तॄः। ज॒न॒य॒त॒। स्व॒ऽधाभिः॑। ब॒ह्वी॒नाम्। गर्भः॑। अ॒पसा॑म्। उ॒पऽस्था॑त्। म॒हान्। क॒विः। निः। च॒र॒ति॒। स्व॒धाऽवा॑न् ॥ १.९५.४
स्वामी दयानन्द सरस्वती
फिर वह दिन-रात्रि के समय का समूह कैसा है, यह विषय अगले मन्त्र में कहा है ।
हरिशरण सिद्धान्तालंकार
महान् कवि स्वधावान्
स्वामी दयानन्द सरस्वती
पुनः स कालसमूहः कीदृश इत्युपदिश्यते ।
यो बह्वीनामपसामुपस्थात् गर्भः स्वधावान् महान् वत्सः कविः कालो निश्चरति स्वधाभिर्मातॄर्जनयतेमं निण्यं क आचिकेत व एतेषामवयवानां स्वरूपं च ॥ ४ ॥
डॉ. तुलसी राम
आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड
How is Time is taught in the fourth Mantra.
Who can understand the definite nature or secret of this Time who possessing many attributes, endowed with his noble parts or powers, covering all with his pervasion, looking over all (so to speak) along with earth, hearth, heaven and other worlds or directions generates mother-like protective nights ?
